Mali Değer Bakımından Ayn-Menfaat Denkliği Problemi ve Fıkhî İhtilaflara Etkisi
Fıkıh literatüründeki ayn ve menfaat terimleri etrafındaki pek çok fer‘î ihtilafın bu terimlerin mahiyetine ve hukuki değerine yönelik bazı farklı kabullerin neticesi olduğu görülmektedir. Menfaatin hukuki açıdan mal kabul edilip edilmemesi bu türden bir meseledir. Bunun yanı sıra oldukça önemli diğ...
Saved in:
| Main Author: | |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | Arabic |
| Published: |
Gençleri Evlendirme ve Mehir Vakfı
2025-06-01
|
| Series: | İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4582105 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1850086373737889792 |
|---|---|
| author | Abdurrahman Bulut |
| author_facet | Abdurrahman Bulut |
| author_sort | Abdurrahman Bulut |
| collection | DOAJ |
| description | Fıkıh literatüründeki ayn ve menfaat terimleri etrafındaki pek çok fer‘î ihtilafın bu terimlerin mahiyetine ve hukuki değerine yönelik bazı farklı kabullerin neticesi olduğu görülmektedir. Menfaatin hukuki açıdan mal kabul edilip edilmemesi bu türden bir meseledir. Bunun yanı sıra oldukça önemli diğer bir mesele de menfaatin mali değere sahip olmak bakımından ayna denk olup olmamasıdır. Şâfiî mezhebine göre menfaat hukuki açıdan mal kabul edilmiş, Hanefî mezhebinde ise ilke olarak menfaatin mal olmadığı görüşü benimsenmiştir. Günümüz fıkıh araştırmalarında özellikle Hanefî fıkhında menfaatin mal kabul edilmemesi üzerinden bu konu pek çok yönden ele alınmış ve tartışılmıştır. Ayn-menfaat denkliği problemi ise tespit edebildiğimiz kadarıyla müstakil bir araştırma konusu olarak ele alınmamış, ilgili çalışmalarda bu meseleye ilişkin müstakil bir başlık tahsis edilmemiştir. Bu çalışmada fıkıh kaynaklarındaki ilgili meselelerde yapılan izahlara dikkat çekilerek ayn-menfaat denkliği probleminin menfaatin mal olup olmadığı tartışmasından ayrı olarak müstakil bir araştırma konusu yapılmasının önemine işaret edilmiştir. Nitekim Hanefî fıkhına göre menfaatler ilke olarak mütekavvim mal kabul edilmezken, bazı gerekçelere binaen bu kural esnetilmiş ve menfaat, geçici olarak ve sınırlı mahiyette mütekavvim mal kabul edilebilmiştir. Bununla birlikte aynların aksine menfaatlerin “haddizatında mütekavvim mal olmadığı” kabulü her zaman ve durumda geçerli kabul edilmiştir. Özellikle kira, menfaatin vasiyeti gibi konusunu menfaatin teşkil ettiği hukuki işlemlerin bazı temel hükümlerinde Hanefî ve Şâfiî mezhepleri ittifak hâlinde iken bu işlemlere dair ikincil meselelerdeki bazı ihtilafların menfaatin mal olup olmadığı tartışmasından ziyade ayn-menfaat denkliği meselesindeki kabullere paralel olarak seyrettiği görülmektedir. Hanefî ve Şâfiî mezheplerinin, ayn-menfaat denkliği meselesinde esas aldıkları ilkesel yaklaşım ile tutarlı bir görüşler bütününe sahip oldukları görülmektedir. Dolayısıyla ayn-menfaat denkliği meselesindeki temel kabul üzerine bina edilmiş olan fer‘î meselelerden herhangi birinde yapılacak bir tercihin bu görüşlerin üzerine bina edildiği ilgili asıl dolayısıyla diğer meseleler için de bağlayıcı olup olmayacağı üzerinde düşünülmesi ve bu hususta fıkhî bir izah geliştirilmesi gerekmektedir. |
| format | Article |
| id | doaj-art-ed487c6fcee04c68ae0e2b523d405e9b |
| institution | DOAJ |
| issn | 1304-1045 |
| language | Arabic |
| publishDate | 2025-06-01 |
| publisher | Gençleri Evlendirme ve Mehir Vakfı |
| record_format | Article |
| series | İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi |
| spelling | doaj-art-ed487c6fcee04c68ae0e2b523d405e9b2025-08-20T02:43:29ZaraGençleri Evlendirme ve Mehir Vakfıİslam Hukuku Araştırmaları Dergisi1304-10452025-06-014534937210.59777/ihad.16337432249Mali Değer Bakımından Ayn-Menfaat Denkliği Problemi ve Fıkhî İhtilaflara EtkisiAbdurrahman Bulut0https://orcid.org/0000-0003-4631-7911İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİFıkıh literatüründeki ayn ve menfaat terimleri etrafındaki pek çok fer‘î ihtilafın bu terimlerin mahiyetine ve hukuki değerine yönelik bazı farklı kabullerin neticesi olduğu görülmektedir. Menfaatin hukuki açıdan mal kabul edilip edilmemesi bu türden bir meseledir. Bunun yanı sıra oldukça önemli diğer bir mesele de menfaatin mali değere sahip olmak bakımından ayna denk olup olmamasıdır. Şâfiî mezhebine göre menfaat hukuki açıdan mal kabul edilmiş, Hanefî mezhebinde ise ilke olarak menfaatin mal olmadığı görüşü benimsenmiştir. Günümüz fıkıh araştırmalarında özellikle Hanefî fıkhında menfaatin mal kabul edilmemesi üzerinden bu konu pek çok yönden ele alınmış ve tartışılmıştır. Ayn-menfaat denkliği problemi ise tespit edebildiğimiz kadarıyla müstakil bir araştırma konusu olarak ele alınmamış, ilgili çalışmalarda bu meseleye ilişkin müstakil bir başlık tahsis edilmemiştir. Bu çalışmada fıkıh kaynaklarındaki ilgili meselelerde yapılan izahlara dikkat çekilerek ayn-menfaat denkliği probleminin menfaatin mal olup olmadığı tartışmasından ayrı olarak müstakil bir araştırma konusu yapılmasının önemine işaret edilmiştir. Nitekim Hanefî fıkhına göre menfaatler ilke olarak mütekavvim mal kabul edilmezken, bazı gerekçelere binaen bu kural esnetilmiş ve menfaat, geçici olarak ve sınırlı mahiyette mütekavvim mal kabul edilebilmiştir. Bununla birlikte aynların aksine menfaatlerin “haddizatında mütekavvim mal olmadığı” kabulü her zaman ve durumda geçerli kabul edilmiştir. Özellikle kira, menfaatin vasiyeti gibi konusunu menfaatin teşkil ettiği hukuki işlemlerin bazı temel hükümlerinde Hanefî ve Şâfiî mezhepleri ittifak hâlinde iken bu işlemlere dair ikincil meselelerdeki bazı ihtilafların menfaatin mal olup olmadığı tartışmasından ziyade ayn-menfaat denkliği meselesindeki kabullere paralel olarak seyrettiği görülmektedir. Hanefî ve Şâfiî mezheplerinin, ayn-menfaat denkliği meselesinde esas aldıkları ilkesel yaklaşım ile tutarlı bir görüşler bütününe sahip oldukları görülmektedir. Dolayısıyla ayn-menfaat denkliği meselesindeki temel kabul üzerine bina edilmiş olan fer‘î meselelerden herhangi birinde yapılacak bir tercihin bu görüşlerin üzerine bina edildiği ilgili asıl dolayısıyla diğer meseleler için de bağlayıcı olup olmayacağı üzerinde düşünülmesi ve bu hususta fıkhî bir izah geliştirilmesi gerekmektedir.https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4582105islamic lawhanafīshāfi‘ī‘aynmanfa‘ai̇slam hukukuhanefîşâfiîaynmenfaat |
| spellingShingle | Abdurrahman Bulut Mali Değer Bakımından Ayn-Menfaat Denkliği Problemi ve Fıkhî İhtilaflara Etkisi İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi islamic law hanafī shāfi‘ī ‘ayn manfa‘a i̇slam hukuku hanefî şâfiî ayn menfaat |
| title | Mali Değer Bakımından Ayn-Menfaat Denkliği Problemi ve Fıkhî İhtilaflara Etkisi |
| title_full | Mali Değer Bakımından Ayn-Menfaat Denkliği Problemi ve Fıkhî İhtilaflara Etkisi |
| title_fullStr | Mali Değer Bakımından Ayn-Menfaat Denkliği Problemi ve Fıkhî İhtilaflara Etkisi |
| title_full_unstemmed | Mali Değer Bakımından Ayn-Menfaat Denkliği Problemi ve Fıkhî İhtilaflara Etkisi |
| title_short | Mali Değer Bakımından Ayn-Menfaat Denkliği Problemi ve Fıkhî İhtilaflara Etkisi |
| title_sort | mali deger bakimindan ayn menfaat denkligi problemi ve fikhi ihtilaflara etkisi |
| topic | islamic law hanafī shāfi‘ī ‘ayn manfa‘a i̇slam hukuku hanefî şâfiî ayn menfaat |
| url | https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4582105 |
| work_keys_str_mv | AT abdurrahmanbulut malidegerbakımındanaynmenfaatdenkligiproblemivefıkhiihtilaflaraetkisi |