Pojęcie praw i wolności obywatelskich w myśli kodyfikacyjnej Oświecenia austriackiego
Ożywione w ostatnich dziesiątkach lat zainteresowania historyków prawa genezą i dziejami praw człowieka w najszerszym rozumieniu tego pojęcia kierują się ku odnajdywaniu w dziedzictwie przeszłości różnych przejawów owych odwiecznych aspiracji ludzkości do zapewnienia jednostce ludzkiej i...
Saved in:
| Main Author: | |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | deu |
| Published: |
Adam Mickiewicz University
1993-10-01
|
| Series: | Czasopismo Prawno-Historyczne |
| Subjects: | |
| Online Access: | http://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/48124 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1849428978487525376 |
|---|---|
| author | Katarzyna Sójka-Zielińska |
| author_facet | Katarzyna Sójka-Zielińska |
| author_sort | Katarzyna Sójka-Zielińska |
| collection | DOAJ |
| description |
Ożywione w ostatnich dziesiątkach lat zainteresowania historyków prawa genezą i dziejami praw człowieka w najszerszym rozumieniu tego pojęcia kierują się ku odnajdywaniu w dziedzictwie przeszłości różnych przejawów owych odwiecznych aspiracji ludzkości do zapewnienia jednostce ludzkiej i jej interesom ochrony prawnej w ich wymiarze uniwersalnym — występującej od zarania państwowości, fundamentalnej dla dziejów społeczeństwa antynomii między jednostką a zorganizowaną zbiorowością, państwem, między interesem indywidualnym a dobrem ogólnym. Najnowsze badania historyczne w tej dziedzinie przynoszą wiele nowych materiałów i ciekawych konstatacji, które mogą stanowić wartościowy budulec dla przyszłej syntezy historii praw człowieka1. Są jeszcze jednak obszary dotąd niedostatecznie zbadane i wyjaśnione — nawet jeśli idzie o odpowiedź na pytanie o korzenie historyczne, źródła doktrynalne i instytucjonalne pojęcia praw człowieka w węższym, współczesnym rozumieniu jako zagwarantowanych konstytucyjnie podstawowych praw i wolności obywatelskich. Głośne i burzliwe spory wśród konstytucjonalistów, zapoczątkowane u schyłku ubiegłego stulecia głośną polemiką między G. Jellinkiem a E. Boutmym co do „prymatu” amerykańskich bills of Rights nad francuską Deklaracją z 1789 r., zresztą dotąd definitywnie nie rozwiązane2, ograniczały pole obserwacji do tych systemów ustrojowych, w których prawa i wolności obywatelskie zostały wywalczone i zapisane w konstytucjach jako prawa fundamentalne w wyniku rewolucyjnego zerwania z urządzeniami „starego porządku”. Tymczasem dla historyka prawa niemniej istotne znaczenie ma poznanie doświadczeń tych systemów politycznych, gdzie pojęcie praw człowieka kształtowało się w drodze ewolucyjnej, poprzez stopniowe przenikanie idei oświeceniowych do istniejących struktur ustrojowych i prawnych. Analiza dróg owego przechodzenia od średniowiecznych koncepcji praw jako przywilejów — owych iura et privilegia z nadania władzy — do pojęcia praw przyrodzonych jednostki, czyli od praw podmiotowych jako sfery wolności wyznaczanej przez państwo, do idei praw obywatela wobec państwa, może przybliżyć znalezienie odpowiedzi na pytanie, co wyznacza differentiam specificam nowoczesnego pojęcia praw człowieka, którego narodziny wiązane są powszechnie z ideologią Wieku Świateł i z filozofią nowożytnego prawa natury, w stosunku do różnych postaci prawnej ochrony jednostki poprzednich epok. Z tego punktu widzenia ciekawego materiału porównawczego mogą dostarczyć doświadczenia systemów ustrojowych tzw. oświeconego absolutyzmu3. Niniejszy szkic jest próbą zarysu formowania się pojęcia praw człowieka i wolności obywatelskich w austriackiej myśli kodyfikacyjnej drugiej połowy XVIII w. oraz dążeń do ich ustawowego wyrażenia w toku prac legislacyjnych.
|
| format | Article |
| id | doaj-art-e8321e4dc9aa445abf191496514d55a4 |
| institution | Kabale University |
| issn | 0070-2471 2720-2186 |
| language | deu |
| publishDate | 1993-10-01 |
| publisher | Adam Mickiewicz University |
| record_format | Article |
| series | Czasopismo Prawno-Historyczne |
| spelling | doaj-art-e8321e4dc9aa445abf191496514d55a42025-08-20T03:28:29ZdeuAdam Mickiewicz UniversityCzasopismo Prawno-Historyczne0070-24712720-21861993-10-01451-210.14746/cph.1993.45.1-2.26Pojęcie praw i wolności obywatelskich w myśli kodyfikacyjnej Oświecenia austriackiegoKatarzyna Sójka-Zielińska0Warszawa Ożywione w ostatnich dziesiątkach lat zainteresowania historyków prawa genezą i dziejami praw człowieka w najszerszym rozumieniu tego pojęcia kierują się ku odnajdywaniu w dziedzictwie przeszłości różnych przejawów owych odwiecznych aspiracji ludzkości do zapewnienia jednostce ludzkiej i jej interesom ochrony prawnej w ich wymiarze uniwersalnym — występującej od zarania państwowości, fundamentalnej dla dziejów społeczeństwa antynomii między jednostką a zorganizowaną zbiorowością, państwem, między interesem indywidualnym a dobrem ogólnym. Najnowsze badania historyczne w tej dziedzinie przynoszą wiele nowych materiałów i ciekawych konstatacji, które mogą stanowić wartościowy budulec dla przyszłej syntezy historii praw człowieka1. Są jeszcze jednak obszary dotąd niedostatecznie zbadane i wyjaśnione — nawet jeśli idzie o odpowiedź na pytanie o korzenie historyczne, źródła doktrynalne i instytucjonalne pojęcia praw człowieka w węższym, współczesnym rozumieniu jako zagwarantowanych konstytucyjnie podstawowych praw i wolności obywatelskich. Głośne i burzliwe spory wśród konstytucjonalistów, zapoczątkowane u schyłku ubiegłego stulecia głośną polemiką między G. Jellinkiem a E. Boutmym co do „prymatu” amerykańskich bills of Rights nad francuską Deklaracją z 1789 r., zresztą dotąd definitywnie nie rozwiązane2, ograniczały pole obserwacji do tych systemów ustrojowych, w których prawa i wolności obywatelskie zostały wywalczone i zapisane w konstytucjach jako prawa fundamentalne w wyniku rewolucyjnego zerwania z urządzeniami „starego porządku”. Tymczasem dla historyka prawa niemniej istotne znaczenie ma poznanie doświadczeń tych systemów politycznych, gdzie pojęcie praw człowieka kształtowało się w drodze ewolucyjnej, poprzez stopniowe przenikanie idei oświeceniowych do istniejących struktur ustrojowych i prawnych. Analiza dróg owego przechodzenia od średniowiecznych koncepcji praw jako przywilejów — owych iura et privilegia z nadania władzy — do pojęcia praw przyrodzonych jednostki, czyli od praw podmiotowych jako sfery wolności wyznaczanej przez państwo, do idei praw obywatela wobec państwa, może przybliżyć znalezienie odpowiedzi na pytanie, co wyznacza differentiam specificam nowoczesnego pojęcia praw człowieka, którego narodziny wiązane są powszechnie z ideologią Wieku Świateł i z filozofią nowożytnego prawa natury, w stosunku do różnych postaci prawnej ochrony jednostki poprzednich epok. Z tego punktu widzenia ciekawego materiału porównawczego mogą dostarczyć doświadczenia systemów ustrojowych tzw. oświeconego absolutyzmu3. Niniejszy szkic jest próbą zarysu formowania się pojęcia praw człowieka i wolności obywatelskich w austriackiej myśli kodyfikacyjnej drugiej połowy XVIII w. oraz dążeń do ich ustawowego wyrażenia w toku prac legislacyjnych. http://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/48124kodeks cywilnywolność jednostkiabsolutyzm oświeconyBürgerliches Gesetzbuch für Westgalizienprawa naturalne |
| spellingShingle | Katarzyna Sójka-Zielińska Pojęcie praw i wolności obywatelskich w myśli kodyfikacyjnej Oświecenia austriackiego Czasopismo Prawno-Historyczne kodeks cywilny wolność jednostki absolutyzm oświecony Bürgerliches Gesetzbuch für Westgalizien prawa naturalne |
| title | Pojęcie praw i wolności obywatelskich w myśli kodyfikacyjnej Oświecenia austriackiego |
| title_full | Pojęcie praw i wolności obywatelskich w myśli kodyfikacyjnej Oświecenia austriackiego |
| title_fullStr | Pojęcie praw i wolności obywatelskich w myśli kodyfikacyjnej Oświecenia austriackiego |
| title_full_unstemmed | Pojęcie praw i wolności obywatelskich w myśli kodyfikacyjnej Oświecenia austriackiego |
| title_short | Pojęcie praw i wolności obywatelskich w myśli kodyfikacyjnej Oświecenia austriackiego |
| title_sort | pojecie praw i wolnosci obywatelskich w mysli kodyfikacyjnej oswiecenia austriackiego |
| topic | kodeks cywilny wolność jednostki absolutyzm oświecony Bürgerliches Gesetzbuch für Westgalizien prawa naturalne |
| url | http://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/48124 |
| work_keys_str_mv | AT katarzynasojkazielinska pojecieprawiwolnosciobywatelskichwmyslikodyfikacyjnejoswieceniaaustriackiego |