Büveyhîlerde İletişim ve Gözetim: Dîvânü'l-Berîd ve İstihbarat Faaliyetleri
Hicri 322-448/934-1056 yılları arasında İran ve Irak coğrafyasında hüküm süren ve kurucuları aslen Deylemli olan Büveyhîler Devleti, Abbâsî halîfelerini tahakkümleri altına almış ve devrin siyasetinde söz sahibi olmuştur. Askerî bir kimliğe sahip olan Büveyhî emîrleri, devletlerinin teşkilâtlanması...
Saved in:
| Main Author: | |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | Arabic |
| Published: |
University of Afyon Kocatepe
2025-06-01
|
| Series: | Kocatepe İslami İlimler Dergisi |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4505264 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1849685438989598720 |
|---|---|
| author | Sevgi Kübra Bilgin |
| author_facet | Sevgi Kübra Bilgin |
| author_sort | Sevgi Kübra Bilgin |
| collection | DOAJ |
| description | Hicri 322-448/934-1056 yılları arasında İran ve Irak coğrafyasında hüküm süren ve kurucuları aslen Deylemli olan Büveyhîler Devleti, Abbâsî halîfelerini tahakkümleri altına almış ve devrin siyasetinde söz sahibi olmuştur. Askerî bir kimliğe sahip olan Büveyhî emîrleri, devletlerinin teşkilâtlanması hususuna önem vermiş ve bu amaçla devlet mekanizmasında idarî, malî, hukukî ve askerî nitelikli pek çok divan kurmuşlardır. Kurulan divanların en önemlilerinden biri Dîvânü’l-berîddir. Haberleşme alanındaki devlet teşkilâtlanmasını Abbasî geleneklerinden alarak kendilerine uyarlayan Büveyhîler Devleti’nde “Dîvânü’l-Haber ve’l-Berîd” olarak da bilinen Dîvânü’l-berîdin en önemli görevi, eyaletler arasındaki haberleşme faaliyetlerinin oldukça hızlı bir şekilde sağlanmasıydı. Bu divanın bir diğer fonksiyonu ise ülke içinde ve dışında etkin bir biçimde yürütülen istihbarat faaliyetleriydi. Devletin aslî askerî unsuru olan Deylemlilerin sadakatsizliği ve kendilerini tahta layık görmeleri gibi etkenler, Büveyhî emîrlerinin tedirginliğine neden olmaktaydı. Bu nedenle emîrler, bu kimseleri kontrol edebilmek adına casuslardan faydalanmışlardır. Bunun yanında saray içinde ve halk arasında meydana gelen hadiseleri de yine bu casuslar aracılığıyla takip etmekteydiler. Bu sayede devlet görevlileri ve halk etraflarında casusların bulunabileceği endişesi ile denetlendiklerinin bilincinde olmuş ve temkinli davranmışlardır. Büveyhîler Devleti emîrleri Dîvânü’l-berîd ve istihbarat teşkilâtı içerisinde yer alacak olan görevlilerin yetiştirilmesi hususunda ihtimam gösteriyordu. Muallim, sûfî, derviş gibi görevlilerin de bulunduğu teşkilât içerisinde yer alan yaya postacılığı vazifesi için halk arasında koşu yarışları gibi spor müsabakaları düzenlenmekte ve böylece haberleşmenin hızlı ilerlemesi sağlanmaktaydı. Yapılan bu çalışmada, ana kaynakların aktardığı münferit olaylardan ve didaktik anlatılardan yola çıkılarak Büveyhîler Devleti’nde etkin bir rol oynayan Dîvânü’l-berîdin işleyişi hakkında bilgi verilmiş, ardından da devlet mekanizması içerisinde istihbarat faaliyetlerinin önemine yönelik değerlendirmeler yapılmıştır. |
| format | Article |
| id | doaj-art-df202704542c49d09555d5fc33242197 |
| institution | DOAJ |
| issn | 2757-8399 |
| language | Arabic |
| publishDate | 2025-06-01 |
| publisher | University of Afyon Kocatepe |
| record_format | Article |
| series | Kocatepe İslami İlimler Dergisi |
| spelling | doaj-art-df202704542c49d09555d5fc332421972025-08-20T03:23:08ZaraUniversity of Afyon KocatepeKocatepe İslami İlimler Dergisi2757-83992025-06-018122323510.52637/kiid.161621331Büveyhîlerde İletişim ve Gözetim: Dîvânü'l-Berîd ve İstihbarat FaaliyetleriSevgi Kübra Bilgin0https://orcid.org/0000-0003-1248-691XRECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİHicri 322-448/934-1056 yılları arasında İran ve Irak coğrafyasında hüküm süren ve kurucuları aslen Deylemli olan Büveyhîler Devleti, Abbâsî halîfelerini tahakkümleri altına almış ve devrin siyasetinde söz sahibi olmuştur. Askerî bir kimliğe sahip olan Büveyhî emîrleri, devletlerinin teşkilâtlanması hususuna önem vermiş ve bu amaçla devlet mekanizmasında idarî, malî, hukukî ve askerî nitelikli pek çok divan kurmuşlardır. Kurulan divanların en önemlilerinden biri Dîvânü’l-berîddir. Haberleşme alanındaki devlet teşkilâtlanmasını Abbasî geleneklerinden alarak kendilerine uyarlayan Büveyhîler Devleti’nde “Dîvânü’l-Haber ve’l-Berîd” olarak da bilinen Dîvânü’l-berîdin en önemli görevi, eyaletler arasındaki haberleşme faaliyetlerinin oldukça hızlı bir şekilde sağlanmasıydı. Bu divanın bir diğer fonksiyonu ise ülke içinde ve dışında etkin bir biçimde yürütülen istihbarat faaliyetleriydi. Devletin aslî askerî unsuru olan Deylemlilerin sadakatsizliği ve kendilerini tahta layık görmeleri gibi etkenler, Büveyhî emîrlerinin tedirginliğine neden olmaktaydı. Bu nedenle emîrler, bu kimseleri kontrol edebilmek adına casuslardan faydalanmışlardır. Bunun yanında saray içinde ve halk arasında meydana gelen hadiseleri de yine bu casuslar aracılığıyla takip etmekteydiler. Bu sayede devlet görevlileri ve halk etraflarında casusların bulunabileceği endişesi ile denetlendiklerinin bilincinde olmuş ve temkinli davranmışlardır. Büveyhîler Devleti emîrleri Dîvânü’l-berîd ve istihbarat teşkilâtı içerisinde yer alacak olan görevlilerin yetiştirilmesi hususunda ihtimam gösteriyordu. Muallim, sûfî, derviş gibi görevlilerin de bulunduğu teşkilât içerisinde yer alan yaya postacılığı vazifesi için halk arasında koşu yarışları gibi spor müsabakaları düzenlenmekte ve böylece haberleşmenin hızlı ilerlemesi sağlanmaktaydı. Yapılan bu çalışmada, ana kaynakların aktardığı münferit olaylardan ve didaktik anlatılardan yola çıkılarak Büveyhîler Devleti’nde etkin bir rol oynayan Dîvânü’l-berîdin işleyişi hakkında bilgi verilmiş, ardından da devlet mekanizması içerisinde istihbarat faaliyetlerinin önemine yönelik değerlendirmeler yapılmıştır.https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4505264historybuyidsdiwan al-baridintelligencespypostal pigeontarihbüveyhîlerdivanü’l-berîdistihbaratcasusposta güvercini. |
| spellingShingle | Sevgi Kübra Bilgin Büveyhîlerde İletişim ve Gözetim: Dîvânü'l-Berîd ve İstihbarat Faaliyetleri Kocatepe İslami İlimler Dergisi history buyids diwan al-barid intelligence spy postal pigeon tarih büveyhîler divanü’l-berîd istihbarat casus posta güvercini. |
| title | Büveyhîlerde İletişim ve Gözetim: Dîvânü'l-Berîd ve İstihbarat Faaliyetleri |
| title_full | Büveyhîlerde İletişim ve Gözetim: Dîvânü'l-Berîd ve İstihbarat Faaliyetleri |
| title_fullStr | Büveyhîlerde İletişim ve Gözetim: Dîvânü'l-Berîd ve İstihbarat Faaliyetleri |
| title_full_unstemmed | Büveyhîlerde İletişim ve Gözetim: Dîvânü'l-Berîd ve İstihbarat Faaliyetleri |
| title_short | Büveyhîlerde İletişim ve Gözetim: Dîvânü'l-Berîd ve İstihbarat Faaliyetleri |
| title_sort | buveyhilerde iletisim ve gozetim divanu l berid ve istihbarat faaliyetleri |
| topic | history buyids diwan al-barid intelligence spy postal pigeon tarih büveyhîler divanü’l-berîd istihbarat casus posta güvercini. |
| url | https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4505264 |
| work_keys_str_mv | AT sevgikubrabilgin buveyhilerdeiletisimvegozetimdivanulberidveistihbaratfaaliyetleri |