ساخت، ارزیابی و پیش بینی مدل سیلاب حوضه تحت تاثیر تغییر اقلیم با کمک مدل ریاضی HEC-HMS (مطالعه موردی: حوضه نازلو چای، ارومیه)
در مدیریت یکپارچه حوضههای آبریز محاسبه دبی اوج برای شناسایی کامل اثرات سیل و کاهش میزان خسارتها امری ضروری است. فعالیتهای مربوط به تخمین حجم رواناب و پیک سیلاب را میتوان با اتخاذ یک مفهوم مدلسازی و با درک پیکربندی بارندگی و عوامل اصلی ایجادکننده رواناب بهراحتی ساده کرد. ساخت مدل حوضه نیاز به پ...
Saved in:
| Main Authors: | , , |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | fas |
| Published: |
University of Tehran, College of Aburaihan
2025-02-01
|
| Series: | مدیریت آب و آبیاری |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://jwim.ut.ac.ir/article_99273_c2747fef020f430d55bf06f80c5923b4.pdf |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1850205160066777088 |
|---|---|
| author | بهناز علیزاده بهزاد حصاری مرتضی صمدیان |
| author_facet | بهناز علیزاده بهزاد حصاری مرتضی صمدیان |
| author_sort | بهناز علیزاده |
| collection | DOAJ |
| description | در مدیریت یکپارچه حوضههای آبریز محاسبه دبی اوج برای شناسایی کامل اثرات سیل و کاهش میزان خسارتها امری ضروری است. فعالیتهای مربوط به تخمین حجم رواناب و پیک سیلاب را میتوان با اتخاذ یک مفهوم مدلسازی و با درک پیکربندی بارندگی و عوامل اصلی ایجادکننده رواناب بهراحتی ساده کرد. ساخت مدل حوضه نیاز به پاسخگویی مدل در دبیهای کم و دبیهای بزرگ (دوره بازگشت بالا) دارد که برای هر دو باید مدل پاسخگوی نیازها باشد. در این پژوهش نظر به عدم وجود بارانسنج ثبات در حوضه موردمطالعه، براساس شش رویداد رگبار متناظر مربوط به ایستگاه کمپ ارومیه بهمنظور شبیهسازی و اعتبارسنجی دادههای سیلاب استفاده شد. بدینسان چهار واقعه رگبار جهت شبیهسازی و واسنجی و دو واقعه رگبار جهت صحت کار گرفته شد. در ضمن، واسنجی برای پارامترهای شماره منحنی، زمان تأخیر و تلفات اولیه انجام شد. پس از واسنجی مدل، برای اطمینان از دقت مدل شبیهسازیشده و مقادیر واسنجیشده، اعتبارسنجی مدل با دادههای جدید انجام گرفت. نتایج نشان داد هیدروگراف شبیهسازیشده تطبیق قابلقبولی با هیدروگراف مشاهداتی دارد. شاخصهای ارزیابی R2 و RSME در این حالت بهترتیب برابر 90/0 و 67/0 در ایستگاه آباجالوسفلی و 86/0 و 34/0 در ایستگاه تپیک میباشند. مقدار R2 در همه موارد، در زیر سطح 5 درصد معنیدار است. متوسط شاخص ناش-ساتکلیف در حد عالی است و بهطور کلی متوسط درصد خطای دبی پیک، زیر 10 درصد و خطای نسبی زمان پیک، زیر 3 درصد است. برای ساخت مدل برای سیلابهای بزرگ، رگبار بارش با دوره بازگشتهای مختلف حوضه وارد مدل شده و دبی اوج هر دوره بازگشت در محل ایستگاه انتهایی آباجالو سفلی در رودخانه نازلوچای شبیهسازی گردید. نتایج مقایسه برآورد سیلاب مقادیر مشاهداتی سیلاب رودخانه (Q1) و محاسبهشده با مدل HEC-HMS (Q2) در دوره بازگشت 25 سال بهترتیب برابر 1/196 و 9/198 مترمکعب بر ثانیه و در دوره بازگشت 50 سال بهترتیب برابر 2/235 و 1/255 مترمکعب بر ثانیه برآورد گردید و خطا در دوره بازگشتهای پایین تا 10000 ساله بین 3 تا 7 درصد بوده است که نشان از تطابق بالای مقادیر شبیهسازیشده با مشاهداتی میباشد. همچنین با بررسی درصد تغییرات بارش نسبت به شرایط فعلی و مقایسه با سناریوهای تغییر اقلیم نتایج مؤید آن است که در سناریوی خوشبینانه (RCP2.6) در دوره بازگشتهای 10 سال، 100 سال و 1000 سال، بهترتیب 9، 42 و 95 درصد بوده که همین مقایسه در سناریوی (RCP4.5) و در دوره بازگشتهای فوق بهترتیب 12، 46 و 98 درصد و در سناریوی (RCP8.5) در دوره بازگشتهای 10 سال، 100 سال و 1000 سال؛ بهترتیب 6، 27 و 53 درصد مشاهده گردید. با توجه به نتایج بهدستآمده از مقایسه سیلابهای تاریخی رودخانه با سیلابهای آینده تحت سناریوهای تغییر اقلیم با دوره بازگشتهای مختلف بهکمک مدل LARS-WG نشاندهنده افزایش گسترده میزان این سیلابها در سالهای آتی است. |
| format | Article |
| id | doaj-art-de0d33bbcc0d4a6180b91c0f385e3442 |
| institution | OA Journals |
| issn | 2251-6298 2382-9931 |
| language | fas |
| publishDate | 2025-02-01 |
| publisher | University of Tehran, College of Aburaihan |
| record_format | Article |
| series | مدیریت آب و آبیاری |
| spelling | doaj-art-de0d33bbcc0d4a6180b91c0f385e34422025-08-20T02:11:09ZfasUniversity of Tehran, College of Aburaihanمدیریت آب و آبیاری2251-62982382-99312025-02-0114495396810.22059/jwim.2024.378868.117299273ساخت، ارزیابی و پیش بینی مدل سیلاب حوضه تحت تاثیر تغییر اقلیم با کمک مدل ریاضی HEC-HMS (مطالعه موردی: حوضه نازلو چای، ارومیه)بهناز علیزاده0بهزاد حصاری1مرتضی صمدیان2گروه مهندسی آب، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.گروه مهندسی آب، دانشگاه ارومیه و پژوهشکده مطالعات دریاچه ارومیه و گروه مهندسی آب، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.علوم و مهندسی آب، منابع آب، شرکت سهامی آب منطقهای آذربایجانغربی، ارومیه، ایران.در مدیریت یکپارچه حوضههای آبریز محاسبه دبی اوج برای شناسایی کامل اثرات سیل و کاهش میزان خسارتها امری ضروری است. فعالیتهای مربوط به تخمین حجم رواناب و پیک سیلاب را میتوان با اتخاذ یک مفهوم مدلسازی و با درک پیکربندی بارندگی و عوامل اصلی ایجادکننده رواناب بهراحتی ساده کرد. ساخت مدل حوضه نیاز به پاسخگویی مدل در دبیهای کم و دبیهای بزرگ (دوره بازگشت بالا) دارد که برای هر دو باید مدل پاسخگوی نیازها باشد. در این پژوهش نظر به عدم وجود بارانسنج ثبات در حوضه موردمطالعه، براساس شش رویداد رگبار متناظر مربوط به ایستگاه کمپ ارومیه بهمنظور شبیهسازی و اعتبارسنجی دادههای سیلاب استفاده شد. بدینسان چهار واقعه رگبار جهت شبیهسازی و واسنجی و دو واقعه رگبار جهت صحت کار گرفته شد. در ضمن، واسنجی برای پارامترهای شماره منحنی، زمان تأخیر و تلفات اولیه انجام شد. پس از واسنجی مدل، برای اطمینان از دقت مدل شبیهسازیشده و مقادیر واسنجیشده، اعتبارسنجی مدل با دادههای جدید انجام گرفت. نتایج نشان داد هیدروگراف شبیهسازیشده تطبیق قابلقبولی با هیدروگراف مشاهداتی دارد. شاخصهای ارزیابی R2 و RSME در این حالت بهترتیب برابر 90/0 و 67/0 در ایستگاه آباجالوسفلی و 86/0 و 34/0 در ایستگاه تپیک میباشند. مقدار R2 در همه موارد، در زیر سطح 5 درصد معنیدار است. متوسط شاخص ناش-ساتکلیف در حد عالی است و بهطور کلی متوسط درصد خطای دبی پیک، زیر 10 درصد و خطای نسبی زمان پیک، زیر 3 درصد است. برای ساخت مدل برای سیلابهای بزرگ، رگبار بارش با دوره بازگشتهای مختلف حوضه وارد مدل شده و دبی اوج هر دوره بازگشت در محل ایستگاه انتهایی آباجالو سفلی در رودخانه نازلوچای شبیهسازی گردید. نتایج مقایسه برآورد سیلاب مقادیر مشاهداتی سیلاب رودخانه (Q1) و محاسبهشده با مدل HEC-HMS (Q2) در دوره بازگشت 25 سال بهترتیب برابر 1/196 و 9/198 مترمکعب بر ثانیه و در دوره بازگشت 50 سال بهترتیب برابر 2/235 و 1/255 مترمکعب بر ثانیه برآورد گردید و خطا در دوره بازگشتهای پایین تا 10000 ساله بین 3 تا 7 درصد بوده است که نشان از تطابق بالای مقادیر شبیهسازیشده با مشاهداتی میباشد. همچنین با بررسی درصد تغییرات بارش نسبت به شرایط فعلی و مقایسه با سناریوهای تغییر اقلیم نتایج مؤید آن است که در سناریوی خوشبینانه (RCP2.6) در دوره بازگشتهای 10 سال، 100 سال و 1000 سال، بهترتیب 9، 42 و 95 درصد بوده که همین مقایسه در سناریوی (RCP4.5) و در دوره بازگشتهای فوق بهترتیب 12، 46 و 98 درصد و در سناریوی (RCP8.5) در دوره بازگشتهای 10 سال، 100 سال و 1000 سال؛ بهترتیب 6، 27 و 53 درصد مشاهده گردید. با توجه به نتایج بهدستآمده از مقایسه سیلابهای تاریخی رودخانه با سیلابهای آینده تحت سناریوهای تغییر اقلیم با دوره بازگشتهای مختلف بهکمک مدل LARS-WG نشاندهنده افزایش گسترده میزان این سیلابها در سالهای آتی است.https://jwim.ut.ac.ir/article_99273_c2747fef020f430d55bf06f80c5923b4.pdfبارش- روانابسیلابhec-hmsگزارش ششم تغییر اقلیمدریاچه ارومیه |
| spellingShingle | بهناز علیزاده بهزاد حصاری مرتضی صمدیان ساخت، ارزیابی و پیش بینی مدل سیلاب حوضه تحت تاثیر تغییر اقلیم با کمک مدل ریاضی HEC-HMS (مطالعه موردی: حوضه نازلو چای، ارومیه) مدیریت آب و آبیاری بارش- رواناب سیلاب hec-hms گزارش ششم تغییر اقلیم دریاچه ارومیه |
| title | ساخت، ارزیابی و پیش بینی مدل سیلاب حوضه تحت تاثیر تغییر اقلیم با کمک مدل ریاضی HEC-HMS (مطالعه موردی: حوضه نازلو چای، ارومیه) |
| title_full | ساخت، ارزیابی و پیش بینی مدل سیلاب حوضه تحت تاثیر تغییر اقلیم با کمک مدل ریاضی HEC-HMS (مطالعه موردی: حوضه نازلو چای، ارومیه) |
| title_fullStr | ساخت، ارزیابی و پیش بینی مدل سیلاب حوضه تحت تاثیر تغییر اقلیم با کمک مدل ریاضی HEC-HMS (مطالعه موردی: حوضه نازلو چای، ارومیه) |
| title_full_unstemmed | ساخت، ارزیابی و پیش بینی مدل سیلاب حوضه تحت تاثیر تغییر اقلیم با کمک مدل ریاضی HEC-HMS (مطالعه موردی: حوضه نازلو چای، ارومیه) |
| title_short | ساخت، ارزیابی و پیش بینی مدل سیلاب حوضه تحت تاثیر تغییر اقلیم با کمک مدل ریاضی HEC-HMS (مطالعه موردی: حوضه نازلو چای، ارومیه) |
| title_sort | ساخت، ارزیابی و پیش بینی مدل سیلاب حوضه تحت تاثیر تغییر اقلیم با کمک مدل ریاضی hec hms مطالعه موردی حوضه نازلو چای، ارومیه |
| topic | بارش- رواناب سیلاب hec-hms گزارش ششم تغییر اقلیم دریاچه ارومیه |
| url | https://jwim.ut.ac.ir/article_99273_c2747fef020f430d55bf06f80c5923b4.pdf |
| work_keys_str_mv | AT bhnạzʿlyzạdh sạkẖtạrzyạbywpysẖbynymdlsylạbḥwḍhtḥttạtẖyrtgẖyyrạqlymbạḵmḵmdlryạḍyhechmsmṭạlʿhmwrdyḥwḍhnạzlwcẖạyạrwmyh AT bhzạdḥṣạry sạkẖtạrzyạbywpysẖbynymdlsylạbḥwḍhtḥttạtẖyrtgẖyyrạqlymbạḵmḵmdlryạḍyhechmsmṭạlʿhmwrdyḥwḍhnạzlwcẖạyạrwmyh AT mrtḍyṣmdyạn sạkẖtạrzyạbywpysẖbynymdlsylạbḥwḍhtḥttạtẖyrtgẖyyrạqlymbạḵmḵmdlryạḍyhechmsmṭạlʿhmwrdyḥwḍhnạzlwcẖạyạrwmyh |