پیرامون بیتی از حکیم گنجه (کاوشی در مفهوم «خداوندان خداوند» در منظومه فکری نظامی)
تعبیر «خداوندان خداوند» در سرآغاز منظومه خسرو و شیرین نظامی ذیل عنوان «در توحید باری»، نه به لحاظ لفظی و نه معنوی با موازین اصل توحید در کلام اسلامی سازگار نیست. مسأله کانونی این مقاله آن است که با شرح و تفسیر این ابیات، بتواند ضمن تبارشناسی افکار نظامی، برای فهم دقیق ژرفای اندیشههای این حکیم سخنو...
Saved in:
| Main Authors: | , |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | Avestan |
| Published: |
University of Tabriz
2025-02-01
|
| Series: | زبان و ادب فارسی |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19387_8b52ab63efa4d40be0b5db7a5b98ea11.pdf |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1850278679934926848 |
|---|---|
| author | حسن اکبری بیرق مصطفی طیبی |
| author_facet | حسن اکبری بیرق مصطفی طیبی |
| author_sort | حسن اکبری بیرق |
| collection | DOAJ |
| description | تعبیر «خداوندان خداوند» در سرآغاز منظومه خسرو و شیرین نظامی ذیل عنوان «در توحید باری»، نه به لحاظ لفظی و نه معنوی با موازین اصل توحید در کلام اسلامی سازگار نیست. مسأله کانونی این مقاله آن است که با شرح و تفسیر این ابیات، بتواند ضمن تبارشناسی افکار نظامی، برای فهم دقیق ژرفای اندیشههای این حکیم سخنور، الگویی معرفتشناسانه و هستی شناختی ارائه نماید. این الگوی پیشنهادی عبارت است از: «جهانبینی هرمسی». این جستار درصدد تأویل عبارتِ «خداوندان خداوند» در کلام نظامی بر اساس نظام معرفتی هرمسی و تعمیم آن به کلّ سامانه الهیاتی حکیم گنجوی میباشد. بدین منظور ابتدا با کاوش در تاریخچه و محتوای متون هرمسی، طرحی کلی از سامانه یزدان شناختی آن به دست داده، آنگاه ردّ پای آن آموزهها را در متون ایرانی و سپس اسلامی جستجو کردهایم. در مرحله بعدی نفوذ آن تعالیم را از طریق صابئیان حران، و آثار سهروردی در فضای فکری دوره مقارن نظامی بر رسیده، با شواهد درونمتنی و برونمتنی کوشیدهایم تأثّر وی را از اندیشههای هرمسی، بهویژه الهیات دوگانهانگار آن، نشان دهیم که قائل به وجود یک خدای متعال و یک خدای خالق است. |
| format | Article |
| id | doaj-art-a6b29a0a08f0491da1e38c329ced736c |
| institution | OA Journals |
| issn | 2251-7979 2676-6779 |
| language | Avestan |
| publishDate | 2025-02-01 |
| publisher | University of Tabriz |
| record_format | Article |
| series | زبان و ادب فارسی |
| spelling | doaj-art-a6b29a0a08f0491da1e38c329ced736c2025-08-20T01:49:23ZaveUniversity of Tabrizزبان و ادب فارسی2251-79792676-67792025-02-01772508911010.22034/perlit.2025.59494.360319387پیرامون بیتی از حکیم گنجه (کاوشی در مفهوم «خداوندان خداوند» در منظومه فکری نظامی)حسن اکبری بیرق0مصطفی طیبی1دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.تعبیر «خداوندان خداوند» در سرآغاز منظومه خسرو و شیرین نظامی ذیل عنوان «در توحید باری»، نه به لحاظ لفظی و نه معنوی با موازین اصل توحید در کلام اسلامی سازگار نیست. مسأله کانونی این مقاله آن است که با شرح و تفسیر این ابیات، بتواند ضمن تبارشناسی افکار نظامی، برای فهم دقیق ژرفای اندیشههای این حکیم سخنور، الگویی معرفتشناسانه و هستی شناختی ارائه نماید. این الگوی پیشنهادی عبارت است از: «جهانبینی هرمسی». این جستار درصدد تأویل عبارتِ «خداوندان خداوند» در کلام نظامی بر اساس نظام معرفتی هرمسی و تعمیم آن به کلّ سامانه الهیاتی حکیم گنجوی میباشد. بدین منظور ابتدا با کاوش در تاریخچه و محتوای متون هرمسی، طرحی کلی از سامانه یزدان شناختی آن به دست داده، آنگاه ردّ پای آن آموزهها را در متون ایرانی و سپس اسلامی جستجو کردهایم. در مرحله بعدی نفوذ آن تعالیم را از طریق صابئیان حران، و آثار سهروردی در فضای فکری دوره مقارن نظامی بر رسیده، با شواهد درونمتنی و برونمتنی کوشیدهایم تأثّر وی را از اندیشههای هرمسی، بهویژه الهیات دوگانهانگار آن، نشان دهیم که قائل به وجود یک خدای متعال و یک خدای خالق است.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19387_8b52ab63efa4d40be0b5db7a5b98ea11.pdfنظامی گنجویالهیات هرمسیصابئیان حرّانسهروردیخداوندان خداوند |
| spellingShingle | حسن اکبری بیرق مصطفی طیبی پیرامون بیتی از حکیم گنجه (کاوشی در مفهوم «خداوندان خداوند» در منظومه فکری نظامی) زبان و ادب فارسی نظامی گنجوی الهیات هرمسی صابئیان حرّان سهروردی خداوندان خداوند |
| title | پیرامون بیتی از حکیم گنجه (کاوشی در مفهوم «خداوندان خداوند» در منظومه فکری نظامی) |
| title_full | پیرامون بیتی از حکیم گنجه (کاوشی در مفهوم «خداوندان خداوند» در منظومه فکری نظامی) |
| title_fullStr | پیرامون بیتی از حکیم گنجه (کاوشی در مفهوم «خداوندان خداوند» در منظومه فکری نظامی) |
| title_full_unstemmed | پیرامون بیتی از حکیم گنجه (کاوشی در مفهوم «خداوندان خداوند» در منظومه فکری نظامی) |
| title_short | پیرامون بیتی از حکیم گنجه (کاوشی در مفهوم «خداوندان خداوند» در منظومه فکری نظامی) |
| title_sort | پیرامون بیتی از حکیم گنجه کاوشی در مفهوم خداوندان خداوند در منظومه فکری نظامی |
| topic | نظامی گنجوی الهیات هرمسی صابئیان حرّان سهروردی خداوندان خداوند |
| url | https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19387_8b52ab63efa4d40be0b5db7a5b98ea11.pdf |
| work_keys_str_mv | AT ḥsnạḵbrybyrq pyrạmwnbytyạzḥḵymgnjhḵạwsẖydrmfhwmkẖdạwndạnkẖdạwnddrmnẓwmhfḵrynẓạmy AT mṣṭfyṭyby pyrạmwnbytyạzḥḵymgnjhḵạwsẖydrmfhwmkẖdạwndạnkẖdạwnddrmnẓwmhfḵrynẓạmy |