Salih Vezir Büyük Vezir’e Karşı: Farklı Tarihsel Anlatılarda ʿAlī b. ʿĪsā ve İbnu’l-Furāt’ın Profillerinin Değişimi
Araştırmamız büyük olaylar ve tarihsel figürler arasındaki ilişkiyi konu edinmektedir. Büyük olaylar; tarihte önemli kırılmalara yol açan krizler, çöküşler, zaferler gibi hadiselerdir. Bunlar büyük tarihsel değişimlerin başlangıcı ya da sonudurlar. Dolayısıyla tarihsel ilginin yoğunlaştığı ve kendis...
Saved in:
| Main Author: | |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | Arabic |
| Published: |
Ankara University
2022-11-01
|
| Series: | Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2519292 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1850244586530668544 |
|---|---|
| author | Abdülvahid Yakub Sipahioğlu |
| author_facet | Abdülvahid Yakub Sipahioğlu |
| author_sort | Abdülvahid Yakub Sipahioğlu |
| collection | DOAJ |
| description | Araştırmamız büyük olaylar ve tarihsel figürler arasındaki ilişkiyi konu edinmektedir. Büyük olaylar; tarihte önemli kırılmalara yol açan krizler, çöküşler, zaferler gibi hadiselerdir. Bunlar büyük tarihsel değişimlerin başlangıcı ya da sonudurlar. Dolayısıyla tarihsel ilginin yoğunlaştığı ve kendisiyle beraber bir dizi olay, mekan ve kişinin de içinde olduğu okumalara tabi tutulurlar. Çalışmamızda bu durum, astronomiden ödünç aldığımız kütleçekimsel merceklenme kavramıyla açıklanmıştır. Kütleçekimsel merceklenme, evrendeki büyük kütleli cisimlerin çevrelerinde bulunan cisimlerin görünümüne etkilerini ifade etmektedir. Tarihte de büyük olaylar benzer bir etkiye sahiptiler ve çevrelerindeki kişilerin, olayların veya mekanların olduklarından daha büyük/önemli ya da küçük/önemsiz görünmelerine yol açarlar. İlk dönem İslam Tarihi açısından ʿAbbāsī hilafetinin siyasi çöküşü bu etkinin somut bir örneğidir. Klasik ve modern tarihçilerden kimilerinin ifadeleri ile bu çöküş neredeyse yeryüzünde düzenin değişmesine yol açan bir olaydır. ʿAbbāsī devletinin hızla istikrarsızlaştığı, toprakların ve gelirlerin kaybedildiği, devletin hızla küçüldüğü bu “çöküş” döneminde iki vezir ön plana çıkmaktadır. Vezirliği adeta “nöbetleşe” yapan bu iki isim; Ebū’l-Ḥasen ʿAlī b. Muḥammed b. Mūsā b. el-Ḥasen b. el-Furāt el-ʿAḳūlī (ö. 312/924) ve Ebū’l-Ḥasen ʿAlī b. ʿĪsā b. Dāvūd el-Cerrāḥ (ö. 334/946) idi. Klasik ve modern tarih metinlerinin birçoğu incelendiğinde, İbnu’l-Furāt ve ʿAlī b. ʿĪsā’nın, ʿAbbāsīlerin siyasi çöküşünün kütleçekimsel merceklenmesine maruz kaldıkları görülmektedir. Çünkü iki vezire dair anlatımlar ʿAbbāsīlerin çöküşüne nelerin ya da bu isimlerden hangisinin sebep olduğu sorusuna cevap arar nitelikte kaleme alınmış gibidir. Böyle bir anlatımın en belirgin örnekleri, iki vezirin ṭabaḳāt kitapları ve genel tarihlerdeki biyografik kayıtları/hal tercümeleridir. Ancak hal tercümelerinin kaydedildiği bu eserlerden daha erken zamanlarda -iki vezirin yaşadığı zaman dilimine daha yakın dönemde- yazılmış kimi metinler bu görüntüyü bozmaktadır. Hal tercümeleri ve bahsi geçen daha erken kaleme alınmış eserlerdeki anlatımlar karşılaştırıldığında iki vezirin, ʿAbbāsīlerin çöküşü sorusunun ötesine taşındığı ve daha derin bir siyaset kültürü tartışmasının konusu haline geldikleri görülmektedir. |
| format | Article |
| id | doaj-art-9e03b757b89d4575ba46f5dd2d17de6c |
| institution | OA Journals |
| issn | 1301-0522 |
| language | Arabic |
| publishDate | 2022-11-01 |
| publisher | Ankara University |
| record_format | Article |
| series | Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi |
| spelling | doaj-art-9e03b757b89d4575ba46f5dd2d17de6c2025-08-20T01:59:42ZaraAnkara UniversityAnkara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi1301-05222022-11-0163274979610.33227/auifd.113896845Salih Vezir Büyük Vezir’e Karşı: Farklı Tarihsel Anlatılarda ʿAlī b. ʿĪsā ve İbnu’l-Furāt’ın Profillerinin DeğişimiAbdülvahid Yakub Sipahioğlu0https://orcid.org/0000-0001-7068-029XATATÜRK ÜNİVERSİTESİAraştırmamız büyük olaylar ve tarihsel figürler arasındaki ilişkiyi konu edinmektedir. Büyük olaylar; tarihte önemli kırılmalara yol açan krizler, çöküşler, zaferler gibi hadiselerdir. Bunlar büyük tarihsel değişimlerin başlangıcı ya da sonudurlar. Dolayısıyla tarihsel ilginin yoğunlaştığı ve kendisiyle beraber bir dizi olay, mekan ve kişinin de içinde olduğu okumalara tabi tutulurlar. Çalışmamızda bu durum, astronomiden ödünç aldığımız kütleçekimsel merceklenme kavramıyla açıklanmıştır. Kütleçekimsel merceklenme, evrendeki büyük kütleli cisimlerin çevrelerinde bulunan cisimlerin görünümüne etkilerini ifade etmektedir. Tarihte de büyük olaylar benzer bir etkiye sahiptiler ve çevrelerindeki kişilerin, olayların veya mekanların olduklarından daha büyük/önemli ya da küçük/önemsiz görünmelerine yol açarlar. İlk dönem İslam Tarihi açısından ʿAbbāsī hilafetinin siyasi çöküşü bu etkinin somut bir örneğidir. Klasik ve modern tarihçilerden kimilerinin ifadeleri ile bu çöküş neredeyse yeryüzünde düzenin değişmesine yol açan bir olaydır. ʿAbbāsī devletinin hızla istikrarsızlaştığı, toprakların ve gelirlerin kaybedildiği, devletin hızla küçüldüğü bu “çöküş” döneminde iki vezir ön plana çıkmaktadır. Vezirliği adeta “nöbetleşe” yapan bu iki isim; Ebū’l-Ḥasen ʿAlī b. Muḥammed b. Mūsā b. el-Ḥasen b. el-Furāt el-ʿAḳūlī (ö. 312/924) ve Ebū’l-Ḥasen ʿAlī b. ʿĪsā b. Dāvūd el-Cerrāḥ (ö. 334/946) idi. Klasik ve modern tarih metinlerinin birçoğu incelendiğinde, İbnu’l-Furāt ve ʿAlī b. ʿĪsā’nın, ʿAbbāsīlerin siyasi çöküşünün kütleçekimsel merceklenmesine maruz kaldıkları görülmektedir. Çünkü iki vezire dair anlatımlar ʿAbbāsīlerin çöküşüne nelerin ya da bu isimlerden hangisinin sebep olduğu sorusuna cevap arar nitelikte kaleme alınmış gibidir. Böyle bir anlatımın en belirgin örnekleri, iki vezirin ṭabaḳāt kitapları ve genel tarihlerdeki biyografik kayıtları/hal tercümeleridir. Ancak hal tercümelerinin kaydedildiği bu eserlerden daha erken zamanlarda -iki vezirin yaşadığı zaman dilimine daha yakın dönemde- yazılmış kimi metinler bu görüntüyü bozmaktadır. Hal tercümeleri ve bahsi geçen daha erken kaleme alınmış eserlerdeki anlatımlar karşılaştırıldığında iki vezirin, ʿAbbāsīlerin çöküşü sorusunun ötesine taşındığı ve daha derin bir siyaset kültürü tartışmasının konusu haline geldikleri görülmektedir.https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2519292ʿabbāsīleri̇bnu’l-furātʿalī b. ʿīsāvezirlikvezirlikṭabaḳātkütleçekimsel merceklenmeʿabbāsīdsibn al-furātvizierateṭabaqāt literaturegravitational lensʿabbāsīleri̇bnu’l-furātʿalī b. ʿīsāvezirlikvezirlikṭabaḳātkütleçekimsel merceklenmeʿabbāsīdsibn al-furātvizierateṭabaqāt literaturegravitational lensʿabbāsīleri̇bnu’l-furātʿalī b. ʿīsāvezirlikvezirlikṭabaḳātkütleçekimsel merceklenmeʿabbāsīdsibn al-furātvizierateṭabaqāt literaturegravitational lensʿabbāsīleri̇bnu’l-furātʿalī b. ʿīsāvezirlikṭabaḳātkütleçekimsel merceklenmeʿabbāsīdsibn al-furātvizierateṭabaqāt literaturegravitational lens |
| spellingShingle | Abdülvahid Yakub Sipahioğlu Salih Vezir Büyük Vezir’e Karşı: Farklı Tarihsel Anlatılarda ʿAlī b. ʿĪsā ve İbnu’l-Furāt’ın Profillerinin Değişimi Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi ʿabbāsīler i̇bnu’l-furāt ʿalī b. ʿīsā vezirlik vezirlik ṭabaḳāt kütleçekimsel merceklenme ʿabbāsīds ibn al-furāt vizierate ṭabaqāt literature gravitational lens ʿabbāsīler i̇bnu’l-furāt ʿalī b. ʿīsā vezirlik vezirlik ṭabaḳāt kütleçekimsel merceklenme ʿabbāsīds ibn al-furāt vizierate ṭabaqāt literature gravitational lens ʿabbāsīler i̇bnu’l-furāt ʿalī b. ʿīsā vezirlik vezirlik ṭabaḳāt kütleçekimsel merceklenme ʿabbāsīds ibn al-furāt vizierate ṭabaqāt literature gravitational lens ʿabbāsīler i̇bnu’l-furāt ʿalī b. ʿīsā vezirlik ṭabaḳāt kütleçekimsel merceklenme ʿabbāsīds ibn al-furāt vizierate ṭabaqāt literature gravitational lens |
| title | Salih Vezir Büyük Vezir’e Karşı: Farklı Tarihsel Anlatılarda ʿAlī b. ʿĪsā ve İbnu’l-Furāt’ın Profillerinin Değişimi |
| title_full | Salih Vezir Büyük Vezir’e Karşı: Farklı Tarihsel Anlatılarda ʿAlī b. ʿĪsā ve İbnu’l-Furāt’ın Profillerinin Değişimi |
| title_fullStr | Salih Vezir Büyük Vezir’e Karşı: Farklı Tarihsel Anlatılarda ʿAlī b. ʿĪsā ve İbnu’l-Furāt’ın Profillerinin Değişimi |
| title_full_unstemmed | Salih Vezir Büyük Vezir’e Karşı: Farklı Tarihsel Anlatılarda ʿAlī b. ʿĪsā ve İbnu’l-Furāt’ın Profillerinin Değişimi |
| title_short | Salih Vezir Büyük Vezir’e Karşı: Farklı Tarihsel Anlatılarda ʿAlī b. ʿĪsā ve İbnu’l-Furāt’ın Profillerinin Değişimi |
| title_sort | salih vezir buyuk vezir e karsi farkli tarihsel anlatilarda ʿali b ʿisa ve ibnu l furat in profillerinin degisimi |
| topic | ʿabbāsīler i̇bnu’l-furāt ʿalī b. ʿīsā vezirlik vezirlik ṭabaḳāt kütleçekimsel merceklenme ʿabbāsīds ibn al-furāt vizierate ṭabaqāt literature gravitational lens ʿabbāsīler i̇bnu’l-furāt ʿalī b. ʿīsā vezirlik vezirlik ṭabaḳāt kütleçekimsel merceklenme ʿabbāsīds ibn al-furāt vizierate ṭabaqāt literature gravitational lens ʿabbāsīler i̇bnu’l-furāt ʿalī b. ʿīsā vezirlik vezirlik ṭabaḳāt kütleçekimsel merceklenme ʿabbāsīds ibn al-furāt vizierate ṭabaqāt literature gravitational lens ʿabbāsīler i̇bnu’l-furāt ʿalī b. ʿīsā vezirlik ṭabaḳāt kütleçekimsel merceklenme ʿabbāsīds ibn al-furāt vizierate ṭabaqāt literature gravitational lens |
| url | https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2519292 |
| work_keys_str_mv | AT abdulvahidyakubsipahioglu salihvezirbuyukvezirekarsıfarklıtarihselanlatılardaʿalibʿisaveibnulfuratınprofillerinindegisimi |