بررسی گونه شناختی خمسۀ عطایی
خمسهسرایی یکی از سنتهای دیرپای ادب فارسی است که از قرن شش هجری قمری آغاز شد و تا قرن چهاردهم در ایران و سرزمینهای زیر نفوذ فرهنگ ایرانی ادامه یافت. حکیم نظامی با سرودن «پنج گنج» چنان شهرتی به دست آورد که پس از او، شاعران بسیاری در ایران، شبه قاره، آسیای مرکزی و آسیای صغیر، خمسههایی به زبانهای ف...
Saved in:
| Main Authors: | , |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | Avestan |
| Published: |
University of Tabriz
2025-02-01
|
| Series: | زبان و ادب فارسی |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19388_30bb5c743ee6a43a90c3eac367dcb6a3.pdf |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1850278672790978560 |
|---|---|
| author | عباس واعظ زاده الناز عیوب غازانی |
| author_facet | عباس واعظ زاده الناز عیوب غازانی |
| author_sort | عباس واعظ زاده |
| collection | DOAJ |
| description | خمسهسرایی یکی از سنتهای دیرپای ادب فارسی است که از قرن شش هجری قمری آغاز شد و تا قرن چهاردهم در ایران و سرزمینهای زیر نفوذ فرهنگ ایرانی ادامه یافت. حکیم نظامی با سرودن «پنج گنج» چنان شهرتی به دست آورد که پس از او، شاعران بسیاری در ایران، شبه قاره، آسیای مرکزی و آسیای صغیر، خمسههایی به زبانهای فارسی و ترکی سرودند. یکی از خمسهسرایان مشهور آسیای صغیر، که خمسهای به زبان ترکی عثمانی سروده است، عطاءالله نوعیزاده متخلص به عطایی (قرن 11 ه.ق.) است. هدف این مقاله بررسی گونهشناختی خمسۀ عطایی به عنوان نمایندۀ خمسههای ترکی عثمانی و مقایسۀ آن با خمسۀ نظامی بهعنوان نمونۀ اولیۀ نوع ادبی خمسه است. نتایج بهدست آمده حاکی از آن است که عطایی به قراردادهای شکلی خمسه، مثل تعداد و نامگذاری منظومهها، وزن و باببندی آنها، حفظ توپوسهای برجسته مثل بیت بسمله، ساقینامه، ابیات آغازین و... پایبند بوده، اما یکی از ویژگیهای اصلی نوع ادبی خمسه را که داستانی بودن منظومههای آن است رها کرده و تنها یک منظومۀ داستانی به تقلید از هفتپیکر سروده است. عطایی در سرودن مثنویهایش به طور کلی، تحت تأثیر وضعیت جامعۀ عصر خود بوده و قصههای هفتگانۀ منظومۀ هفتخوان نیز حکایت از وضعیت اجتماعی عصر او دارد. |
| format | Article |
| id | doaj-art-8bb93ac90d0548508d190e1bdec92ceb |
| institution | OA Journals |
| issn | 2251-7979 2676-6779 |
| language | Avestan |
| publishDate | 2025-02-01 |
| publisher | University of Tabriz |
| record_format | Article |
| series | زبان و ادب فارسی |
| spelling | doaj-art-8bb93ac90d0548508d190e1bdec92ceb2025-08-20T01:49:23ZaveUniversity of Tabrizزبان و ادب فارسی2251-79792676-67792025-02-017725011113410.22034/perlit.2024.61775.367019388بررسی گونه شناختی خمسۀ عطاییعباس واعظ زاده0الناز عیوب غازانی1استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند. ایرانخمسهسرایی یکی از سنتهای دیرپای ادب فارسی است که از قرن شش هجری قمری آغاز شد و تا قرن چهاردهم در ایران و سرزمینهای زیر نفوذ فرهنگ ایرانی ادامه یافت. حکیم نظامی با سرودن «پنج گنج» چنان شهرتی به دست آورد که پس از او، شاعران بسیاری در ایران، شبه قاره، آسیای مرکزی و آسیای صغیر، خمسههایی به زبانهای فارسی و ترکی سرودند. یکی از خمسهسرایان مشهور آسیای صغیر، که خمسهای به زبان ترکی عثمانی سروده است، عطاءالله نوعیزاده متخلص به عطایی (قرن 11 ه.ق.) است. هدف این مقاله بررسی گونهشناختی خمسۀ عطایی به عنوان نمایندۀ خمسههای ترکی عثمانی و مقایسۀ آن با خمسۀ نظامی بهعنوان نمونۀ اولیۀ نوع ادبی خمسه است. نتایج بهدست آمده حاکی از آن است که عطایی به قراردادهای شکلی خمسه، مثل تعداد و نامگذاری منظومهها، وزن و باببندی آنها، حفظ توپوسهای برجسته مثل بیت بسمله، ساقینامه، ابیات آغازین و... پایبند بوده، اما یکی از ویژگیهای اصلی نوع ادبی خمسه را که داستانی بودن منظومههای آن است رها کرده و تنها یک منظومۀ داستانی به تقلید از هفتپیکر سروده است. عطایی در سرودن مثنویهایش به طور کلی، تحت تأثیر وضعیت جامعۀ عصر خود بوده و قصههای هفتگانۀ منظومۀ هفتخوان نیز حکایت از وضعیت اجتماعی عصر او دارد.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19388_30bb5c743ee6a43a90c3eac367dcb6a3.pdfخمسهسراییخمسۀ نظامیخمسۀ عطاییشعر کلاسیک فارسی و ترکی عثمانی |
| spellingShingle | عباس واعظ زاده الناز عیوب غازانی بررسی گونه شناختی خمسۀ عطایی زبان و ادب فارسی خمسهسرایی خمسۀ نظامی خمسۀ عطایی شعر کلاسیک فارسی و ترکی عثمانی |
| title | بررسی گونه شناختی خمسۀ عطایی |
| title_full | بررسی گونه شناختی خمسۀ عطایی |
| title_fullStr | بررسی گونه شناختی خمسۀ عطایی |
| title_full_unstemmed | بررسی گونه شناختی خمسۀ عطایی |
| title_short | بررسی گونه شناختی خمسۀ عطایی |
| title_sort | بررسی گونه شناختی خمسۀ عطایی |
| topic | خمسهسرایی خمسۀ نظامی خمسۀ عطایی شعر کلاسیک فارسی و ترکی عثمانی |
| url | https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19388_30bb5c743ee6a43a90c3eac367dcb6a3.pdf |
| work_keys_str_mv | AT ʿbạswạʿẓzạdh brrsygwnhsẖnạkẖtykẖmsەʿṭạyy AT ạlnạzʿywbgẖạzạny brrsygwnhsẖnạkẖtykẖmsەʿṭạyy |