Delhi Sultanlığı’nın Kuruluşunda İklim Etkisine Dair Bir Değerlendirme
Gûrlu Devleti’nin Kuzey Hindistan’da gerçekleştirdiği fetihlerle başlayan Delhi Sultanlığı’nın teşekkül sürecinde iklimin etkisi, güncel paleoklimatoloji (iklimbilim) çalışmalarında bu hususa sıklıkla vurgu yapılmasına rağmen, yeterince incelenmemiştir. Üstelik Merkezî Asya ve Kuzey Hindistan arasın...
Saved in:
| Main Author: | |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | English |
| Published: |
Hale Şıvgın
2025-06-01
|
| Series: | Gazi Akademik Bakış |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4949563 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1849684694256320512 |
|---|---|
| author | Yasin Tekin |
| author_facet | Yasin Tekin |
| author_sort | Yasin Tekin |
| collection | DOAJ |
| description | Gûrlu Devleti’nin Kuzey Hindistan’da gerçekleştirdiği fetihlerle başlayan Delhi Sultanlığı’nın teşekkül sürecinde iklimin etkisi, güncel paleoklimatoloji (iklimbilim) çalışmalarında bu hususa sıklıkla vurgu yapılmasına rağmen, yeterince incelenmemiştir. Üstelik Merkezî Asya ve Kuzey Hindistan arasındaki yağış rejimi farklılığının, devletin kuruluşunda teşvik edici bir etki yaratmış olabileceğine dair tezler çoğunlukla ana kaynaklardan elde edilmiş kanıtlardan yoksundur. Bu nedenle bu çalışmada XII. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Gûrlu Devleti’nin çekirdek toprakları (Gûr, Gazne, Kâbil, Belh) ile Kuzey Hindistan arasındaki askerî, ticarî ve insanî hareketlilikte olağanüstü iklim koşullarının etkisine işaret eden yazılı kanıtlar sunulmuş ve sorgulanmıştır. Derlenen kıtlık ve kuraklık kayıtları, bu süreçte Kuzey Hindistan’da Delhi Sultanlığı’nı kuran Türk unsurlar da dahil olmak üzere Merkezî Asya kavimleri için bir cazibe merkezi yaratacak olumlu bir iklim etkisine işaret etmemektedir. Zorluğu ve verimsizliği ile bilinen Gûrlu topraklarında ise her şeye rağmen şehirli nüfusun iaşesinin, tekrar eden olağanüstü hava olayları nedeniyle bir kesintiye uğramadığı anlaşılmaktadır. İskândaki bu devamlılığın temel nedeni olarak bölge insanının kullandığı hidrolik teknolojiler ile göçebelik/ yarı-göçebelik gibi iklimbilimcilerin sıklıkla gözden kaçırdığı direnç-uyum mekanizmaları öne çıkmaktadır. Ayarıca ana kaynaklarda şehirlerin kısa süreli terk edilmesinin temel nedeni olarak Gûrlular ile Hâremzmşâhlar arasındaki siyasi rekabetin yarattığı istikrarsızlık vurgulanmaktadır. Delhi Sultanlığı’nın kuruluşunda olumlu iklim şartlarının yarattığı tarımsal üretim artışının etkisi ise sağlıklı vekil veriler ile kesintisiz yerleşimlerden gelecek arkeolojik kanıtlara muhtaçtır |
| format | Article |
| id | doaj-art-80eab87540374ee7841691425b88eaae |
| institution | DOAJ |
| issn | 1307-9778 |
| language | English |
| publishDate | 2025-06-01 |
| publisher | Hale Şıvgın |
| record_format | Article |
| series | Gazi Akademik Bakış |
| spelling | doaj-art-80eab87540374ee7841691425b88eaae2025-08-20T03:23:23ZengHale ŞıvgınGazi Akademik Bakış1307-97782025-06-01183613515410.19060/gav.1717465484Delhi Sultanlığı’nın Kuruluşunda İklim Etkisine Dair Bir DeğerlendirmeYasin Tekinhttps://orcid.org/0000-0001-5247-2956Gûrlu Devleti’nin Kuzey Hindistan’da gerçekleştirdiği fetihlerle başlayan Delhi Sultanlığı’nın teşekkül sürecinde iklimin etkisi, güncel paleoklimatoloji (iklimbilim) çalışmalarında bu hususa sıklıkla vurgu yapılmasına rağmen, yeterince incelenmemiştir. Üstelik Merkezî Asya ve Kuzey Hindistan arasındaki yağış rejimi farklılığının, devletin kuruluşunda teşvik edici bir etki yaratmış olabileceğine dair tezler çoğunlukla ana kaynaklardan elde edilmiş kanıtlardan yoksundur. Bu nedenle bu çalışmada XII. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Gûrlu Devleti’nin çekirdek toprakları (Gûr, Gazne, Kâbil, Belh) ile Kuzey Hindistan arasındaki askerî, ticarî ve insanî hareketlilikte olağanüstü iklim koşullarının etkisine işaret eden yazılı kanıtlar sunulmuş ve sorgulanmıştır. Derlenen kıtlık ve kuraklık kayıtları, bu süreçte Kuzey Hindistan’da Delhi Sultanlığı’nı kuran Türk unsurlar da dahil olmak üzere Merkezî Asya kavimleri için bir cazibe merkezi yaratacak olumlu bir iklim etkisine işaret etmemektedir. Zorluğu ve verimsizliği ile bilinen Gûrlu topraklarında ise her şeye rağmen şehirli nüfusun iaşesinin, tekrar eden olağanüstü hava olayları nedeniyle bir kesintiye uğramadığı anlaşılmaktadır. İskândaki bu devamlılığın temel nedeni olarak bölge insanının kullandığı hidrolik teknolojiler ile göçebelik/ yarı-göçebelik gibi iklimbilimcilerin sıklıkla gözden kaçırdığı direnç-uyum mekanizmaları öne çıkmaktadır. Ayarıca ana kaynaklarda şehirlerin kısa süreli terk edilmesinin temel nedeni olarak Gûrlular ile Hâremzmşâhlar arasındaki siyasi rekabetin yarattığı istikrarsızlık vurgulanmaktadır. Delhi Sultanlığı’nın kuruluşunda olumlu iklim şartlarının yarattığı tarımsal üretim artışının etkisi ise sağlıklı vekil veriler ile kesintisiz yerleşimlerden gelecek arkeolojik kanıtlara muhtaçtırhttps://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4949563delhi sultanlığıgûrlularkuzey hindistanortaçağ i̇klimanomalisiküçük buzul çağı |
| spellingShingle | Yasin Tekin Delhi Sultanlığı’nın Kuruluşunda İklim Etkisine Dair Bir Değerlendirme Gazi Akademik Bakış delhi sultanlığı gûrlular kuzey hindistan ortaçağ i̇klimanomalisi küçük buzul çağı |
| title | Delhi Sultanlığı’nın Kuruluşunda İklim Etkisine Dair Bir Değerlendirme |
| title_full | Delhi Sultanlığı’nın Kuruluşunda İklim Etkisine Dair Bir Değerlendirme |
| title_fullStr | Delhi Sultanlığı’nın Kuruluşunda İklim Etkisine Dair Bir Değerlendirme |
| title_full_unstemmed | Delhi Sultanlığı’nın Kuruluşunda İklim Etkisine Dair Bir Değerlendirme |
| title_short | Delhi Sultanlığı’nın Kuruluşunda İklim Etkisine Dair Bir Değerlendirme |
| title_sort | delhi sultanligi nin kurulusunda iklim etkisine dair bir degerlendirme |
| topic | delhi sultanlığı gûrlular kuzey hindistan ortaçağ i̇klimanomalisi küçük buzul çağı |
| url | https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4949563 |
| work_keys_str_mv | AT yasintekin delhisultanlıgınınkurulusundaiklimetkisinedairbirdegerlendirme |