اثر کمپوست و زئولیت در دوره های زمانی مختلف بر میزان فرسایش پاشمانی
سابقه و هدف: فرسایش پاشمانی اولین مرحله فرآیند فرسایش آبی بوده که در نتیجه جدایش ذرات سطح خاک توسط قطرات باران صورت میگیرد. یکی از روشهای کارا در راستای کاهش فرسایش پاشمانی خاک سطحی استفاده از افزودنیهای خاک است. حفاظت از خاک در مرحله پاشمان میتواند نقش موثری در کاهش جدایش ذرات خاک، افزایش نفوذپ...
Saved in:
| Main Authors: | , , , |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | fas |
| Published: |
Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources
2021-12-01
|
| Series: | پژوهشهای حفاظت آب و خاک |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://jwsc.gau.ac.ir/article_5956_72f7401de536ded5bceddaadd988c97d.pdf |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1850106583011295232 |
|---|---|
| author | نیوشا محبتی لیلا غلامی عطااله کاویان فاطمه شکریان |
| author_facet | نیوشا محبتی لیلا غلامی عطااله کاویان فاطمه شکریان |
| author_sort | نیوشا محبتی |
| collection | DOAJ |
| description | سابقه و هدف: فرسایش پاشمانی اولین مرحله فرآیند فرسایش آبی بوده که در نتیجه جدایش ذرات سطح خاک توسط قطرات باران صورت میگیرد. یکی از روشهای کارا در راستای کاهش فرسایش پاشمانی خاک سطحی استفاده از افزودنیهای خاک است. حفاظت از خاک در مرحله پاشمان میتواند نقش موثری در کاهش جدایش ذرات خاک، افزایش نفوذپذیری و در نهایت کاهش هدررفت خاک داشته باشد. هدف کلی از پژوهش حاضر بررسی تغییرات پاشمان کل، خالص بالادست و پاییندست با استفاده از افزودنیهای کمپوست، زئولیت و نیز ترکیب آنها بود. در این بین زئولیـت بـا دانـهبنـدی مطلـوب موجـب بهبـود خـواص هیدروفیزیکی خاک میگردد. همچنین کمپوست میتواند موجب بهبود خصوصیات ساختمانی خاک شود. بنابراین برای انجام پژوهش حاضر از دو افزودنی زئولیت و کمپوست با مقادیر بهترتیب 07/0 و 09/0 گرم بر سانتیمترمربع و نیز ترکیب آنها برای بررسی تغییرات فرسایش پاشمانی کل، خالص، بالادست و پاییندست خاک دارای بافت لومیشنی استفاده شد. مواد و روشها: خاک مورد استفاده از عمق صفر تا 20 سانتیمتری جمعآوری و به آزمایشگاه انتقال داده شد. پژوهش در مقیاس فنجانهای پاشمان در شرایط آزمایشگاهی و با استفاده از شبیهساز باران در شدت 80 میلیمتر بر ساعت انجام شد. همچنین تغییرات دورههای زمانی برای بازههای زمانی 24 ساعت، دو، چهار، هشت، 16 و 32 هفته نیز ارزیابی شد. فرسایش پاشمانی با جمعآوری ذرات پاشمانیافته طی هر باران و سپس خشک کردن آنها در دمای 105 درجه سلسیوس برای مدت 24 ساعت اندازهگیری شد. خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک با استفاده از روشهای رایج آزمایشگاهی تعیین شدند. دادههای فرسایش پاشمانی با استفاده از نرمافزار SPSS و آزمون دانکن و GLM تجزیه و تحلیل شد.یافتهها: آزمایشها نشان دادند که کاربرد ترکیب کمپوست و زئولیت بر تغییرات پاشمان خاک بیشتر از اثر آنها به صورت جداگانه بود. نتایج نشان داد که ترکیب کمپوست و زئولیت با درصد تغییرات پاشمان کل بهترتیب 93/68، 53/15، 51/49، 83/38، 83/38 و 66/77 درصد و پاشمان خالص بهترتیب 27/67، 9/10، 36/56، 72/32، 27/47 و 72/72 در دورههای زمانی 24 ساعت، دو، چهار، هشت، 16 و 32 هفته درصد بود. همچنین درصد تغییرات فرسایش خاک برای بخش بالادست فنجان پاشمان برای ترکیب کمپوست و زئولیت بهترتیب 83/70، 83/20، 66/41،83/45، 16/29 و 33/83 درصد و برای بخش پایین دست فنجان پاشمان بهترتیب و 35/68، 92/13، 89/51، 70/36، 77/41 و 94/75 درصد مشاهده شد. بررسی تأثیر دورههای زمانی نشان داد که در دورههای زمانی 32 و هشت هفته بیشترین کاهش در مقدار فرسایش پاشمانی مشاهده شد. نتایج آماری نشان داد که اثر بازه زمانی و تیمار و اثر متقابل آنها بر کاهش پاشمان کل و پاشمان خالص در سطح 99 درصد معنیدار بود. همچنین اثر بازه زمانی و اثر متقابل بازه زمانی و تیمار بر کاهش پاشمان بالادست و پاییندست (بجز اثر متقابل بازه زمانی و تیمار بر پاشمان بالادست) در سطح 99 درصد معنیدار بود.نتیجهگیری: اضافه کردن این افزودنیها به خاک باعث کاهش فرسایش پاشمانی خاک شد. همچنین اثر گذشت زمان نیز باعث تأثیر بیشتر افزودنیها برای کاهش مقدار فرسایش پاشمان گردید. در بین افزودنیهای مورد استفاده اثر افزودنی کمپوست بر کاهش فرسایش پاشمانی بیشتر بود چرا که این افزودنی با افزایش پایداری و تخلخل خاک میتواند باعث اتصال ذرات خاک شده و در نتیجه مقاومت آنها را در برابر انرژی باران افزایش دهد. در نهایت میتوان بیان نمود که کاربرد افزودنیهای به صورت جداگانه و ترکیبی میتواند تغییرات مثبتی بر کاهش پاشمان خاک داشته باشد که خود منجربه کاهش هدررفت خاک در دراز مدت خواهد شد. |
| format | Article |
| id | doaj-art-743865d0855a4cd99bc29203140d4be7 |
| institution | OA Journals |
| issn | 2322-2069 2322-2794 |
| language | fas |
| publishDate | 2021-12-01 |
| publisher | Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources |
| record_format | Article |
| series | پژوهشهای حفاظت آب و خاک |
| spelling | doaj-art-743865d0855a4cd99bc29203140d4be72025-08-20T02:38:48ZfasGorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resourcesپژوهشهای حفاظت آب و خاک2322-20692322-27942021-12-0128420722410.22069/jwsc.2022.19579.35035956اثر کمپوست و زئولیت در دوره های زمانی مختلف بر میزان فرسایش پاشمانینیوشا محبتی0لیلا غلامی1عطااله کاویان2فاطمه شکریان3دانشآموخته کارشناسیارشد گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران.نویسنده مسئول، دانشیار گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران.استاد گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران.استادیار گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران.سابقه و هدف: فرسایش پاشمانی اولین مرحله فرآیند فرسایش آبی بوده که در نتیجه جدایش ذرات سطح خاک توسط قطرات باران صورت میگیرد. یکی از روشهای کارا در راستای کاهش فرسایش پاشمانی خاک سطحی استفاده از افزودنیهای خاک است. حفاظت از خاک در مرحله پاشمان میتواند نقش موثری در کاهش جدایش ذرات خاک، افزایش نفوذپذیری و در نهایت کاهش هدررفت خاک داشته باشد. هدف کلی از پژوهش حاضر بررسی تغییرات پاشمان کل، خالص بالادست و پاییندست با استفاده از افزودنیهای کمپوست، زئولیت و نیز ترکیب آنها بود. در این بین زئولیـت بـا دانـهبنـدی مطلـوب موجـب بهبـود خـواص هیدروفیزیکی خاک میگردد. همچنین کمپوست میتواند موجب بهبود خصوصیات ساختمانی خاک شود. بنابراین برای انجام پژوهش حاضر از دو افزودنی زئولیت و کمپوست با مقادیر بهترتیب 07/0 و 09/0 گرم بر سانتیمترمربع و نیز ترکیب آنها برای بررسی تغییرات فرسایش پاشمانی کل، خالص، بالادست و پاییندست خاک دارای بافت لومیشنی استفاده شد. مواد و روشها: خاک مورد استفاده از عمق صفر تا 20 سانتیمتری جمعآوری و به آزمایشگاه انتقال داده شد. پژوهش در مقیاس فنجانهای پاشمان در شرایط آزمایشگاهی و با استفاده از شبیهساز باران در شدت 80 میلیمتر بر ساعت انجام شد. همچنین تغییرات دورههای زمانی برای بازههای زمانی 24 ساعت، دو، چهار، هشت، 16 و 32 هفته نیز ارزیابی شد. فرسایش پاشمانی با جمعآوری ذرات پاشمانیافته طی هر باران و سپس خشک کردن آنها در دمای 105 درجه سلسیوس برای مدت 24 ساعت اندازهگیری شد. خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک با استفاده از روشهای رایج آزمایشگاهی تعیین شدند. دادههای فرسایش پاشمانی با استفاده از نرمافزار SPSS و آزمون دانکن و GLM تجزیه و تحلیل شد.یافتهها: آزمایشها نشان دادند که کاربرد ترکیب کمپوست و زئولیت بر تغییرات پاشمان خاک بیشتر از اثر آنها به صورت جداگانه بود. نتایج نشان داد که ترکیب کمپوست و زئولیت با درصد تغییرات پاشمان کل بهترتیب 93/68، 53/15، 51/49، 83/38، 83/38 و 66/77 درصد و پاشمان خالص بهترتیب 27/67، 9/10، 36/56، 72/32، 27/47 و 72/72 در دورههای زمانی 24 ساعت، دو، چهار، هشت، 16 و 32 هفته درصد بود. همچنین درصد تغییرات فرسایش خاک برای بخش بالادست فنجان پاشمان برای ترکیب کمپوست و زئولیت بهترتیب 83/70، 83/20، 66/41،83/45، 16/29 و 33/83 درصد و برای بخش پایین دست فنجان پاشمان بهترتیب و 35/68، 92/13، 89/51، 70/36، 77/41 و 94/75 درصد مشاهده شد. بررسی تأثیر دورههای زمانی نشان داد که در دورههای زمانی 32 و هشت هفته بیشترین کاهش در مقدار فرسایش پاشمانی مشاهده شد. نتایج آماری نشان داد که اثر بازه زمانی و تیمار و اثر متقابل آنها بر کاهش پاشمان کل و پاشمان خالص در سطح 99 درصد معنیدار بود. همچنین اثر بازه زمانی و اثر متقابل بازه زمانی و تیمار بر کاهش پاشمان بالادست و پاییندست (بجز اثر متقابل بازه زمانی و تیمار بر پاشمان بالادست) در سطح 99 درصد معنیدار بود.نتیجهگیری: اضافه کردن این افزودنیها به خاک باعث کاهش فرسایش پاشمانی خاک شد. همچنین اثر گذشت زمان نیز باعث تأثیر بیشتر افزودنیها برای کاهش مقدار فرسایش پاشمان گردید. در بین افزودنیهای مورد استفاده اثر افزودنی کمپوست بر کاهش فرسایش پاشمانی بیشتر بود چرا که این افزودنی با افزایش پایداری و تخلخل خاک میتواند باعث اتصال ذرات خاک شده و در نتیجه مقاومت آنها را در برابر انرژی باران افزایش دهد. در نهایت میتوان بیان نمود که کاربرد افزودنیهای به صورت جداگانه و ترکیبی میتواند تغییرات مثبتی بر کاهش پاشمان خاک داشته باشد که خود منجربه کاهش هدررفت خاک در دراز مدت خواهد شد.https://jwsc.gau.ac.ir/article_5956_72f7401de536ded5bceddaadd988c97d.pdfافزودنیهای خاکدورههای زمانیپاشمان بالادست و پاییندستفرسایش پاشمانیفرسایش خاک |
| spellingShingle | نیوشا محبتی لیلا غلامی عطااله کاویان فاطمه شکریان اثر کمپوست و زئولیت در دوره های زمانی مختلف بر میزان فرسایش پاشمانی پژوهشهای حفاظت آب و خاک افزودنیهای خاک دورههای زمانی پاشمان بالادست و پاییندست فرسایش پاشمانی فرسایش خاک |
| title | اثر کمپوست و زئولیت در دوره های زمانی مختلف بر میزان فرسایش پاشمانی |
| title_full | اثر کمپوست و زئولیت در دوره های زمانی مختلف بر میزان فرسایش پاشمانی |
| title_fullStr | اثر کمپوست و زئولیت در دوره های زمانی مختلف بر میزان فرسایش پاشمانی |
| title_full_unstemmed | اثر کمپوست و زئولیت در دوره های زمانی مختلف بر میزان فرسایش پاشمانی |
| title_short | اثر کمپوست و زئولیت در دوره های زمانی مختلف بر میزان فرسایش پاشمانی |
| title_sort | اثر کمپوست و زئولیت در دوره های زمانی مختلف بر میزان فرسایش پاشمانی |
| topic | افزودنیهای خاک دورههای زمانی پاشمان بالادست و پاییندست فرسایش پاشمانی فرسایش خاک |
| url | https://jwsc.gau.ac.ir/article_5956_72f7401de536ded5bceddaadd988c97d.pdf |
| work_keys_str_mv | AT nywsẖạmḥbty ạtẖrḵmpwstwzỷwlytdrdwrhhạyzmạnymkẖtlfbrmyzạnfrsạysẖpạsẖmạny AT lylạgẖlạmy ạtẖrḵmpwstwzỷwlytdrdwrhhạyzmạnymkẖtlfbrmyzạnfrsạysẖpạsẖmạny AT ʿṭạạlhḵạwyạn ạtẖrḵmpwstwzỷwlytdrdwrhhạyzmạnymkẖtlfbrmyzạnfrsạysẖpạsẖmạny AT fạṭmhsẖḵryạn ạtẖrḵmpwstwzỷwlytdrdwrhhạyzmạnymkẖtlfbrmyzạnfrsạysẖpạsẖmạny |