تجزیه پایداری عملکرد دانه برخی از ژنوتیپهای برنج با روشهای پارامتری و ناپارامتری تکمتغیره
سابقه و هدف: برنج یکی از مهمترین گیاهان زراعی است و در ایران دومین محصول زراعی پس از گندم بهشمار میرود. عملکرد دانه برنج بهشدت تحت تأثیر محیط قرار میگیرد و بهنژادگران اغلب پایداری ژنوتیپهای با عملکرد بالا را در محیطها پیش از معرفی بهعنوان یک رقم میسنجند. وفقپذیری ژنوتیپهای برنج نسبت به ش...
Saved in:
| Main Authors: | , , , , , , |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | fas |
| Published: |
Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources
2020-11-01
|
| Series: | تولید گیاهان زراعی |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://ejcp.gau.ac.ir/article_5304_a84079d8cee61dd5ae4031a1095163f3.pdf |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1850179626647683072 |
|---|---|
| author | پیمان شریفی عبدالرحمان عرفانی علی محدثی ابوذر عباسیان هاشم امین پناه محمد محمد یوسفی مهران سعیدی |
| author_facet | پیمان شریفی عبدالرحمان عرفانی علی محدثی ابوذر عباسیان هاشم امین پناه محمد محمد یوسفی مهران سعیدی |
| author_sort | پیمان شریفی |
| collection | DOAJ |
| description | سابقه و هدف: برنج یکی از مهمترین گیاهان زراعی است و در ایران دومین محصول زراعی پس از گندم بهشمار میرود. عملکرد دانه برنج بهشدت تحت تأثیر محیط قرار میگیرد و بهنژادگران اغلب پایداری ژنوتیپهای با عملکرد بالا را در محیطها پیش از معرفی بهعنوان یک رقم میسنجند. وفقپذیری ژنوتیپهای برنج نسبت به شرایط محیطی برای سازگاری تولید محصول در سالها و مکانهای مختلف مهم است. هدف از این مطالعه، شناسایی لاینهای برتر از نظر عملکرد دانه و پایداری عملکرد از بین نه لاین برگزیده برنج از آزمایش مقدماتی عملکرد دانه است.مواد و روشها: تعداد نه لاین حاصل از تلاقی بین لاینهای مؤسسه تحقیقات بینالمللی برنج (IRRI) و ارقام اصلاح شده و بومی ایرانی و منتج از آزمایش مقدماتی عملکرد سال زراعی 88-1387، بههمراه رقم شاهد شیرودی، در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در چهار تکرار در سه منطقه تنکابن، آمل و گرگان طی سه سال زراعی 91-1388 ارزیابی شدند. تجزیه پایداری با واریانس محیطی (S2i)، ضریب تغییرات (CVi)، واریانس (2i) و واریانس انحراف (S2) شوکلا، اکووالانس ریک (Wi)، ضریب رگرسیون (bi)، ضریب تشخیص (R2)، تجزیه واریانس ابرهارت-راسل، آماره پایداری عملکرد(YSi) و روشهای ناپارامتری (1)Si، ((2)Si، TOP و میانگین و انحراف معیار رتبه انجام شد.یافتهها: تجزیه واریانس ساده عملکرد دانه گویای تفاوتهای ژنتیکی بین ژنوتیپها بود. تجزیه واریانس مرکب دادههای آزمایش، پس از آزمون بارتلت و معنیدار نشدن آن و اطمینان از یکنواختی خطاهای آزمایشی، انجام گرفت. نتایج نشان داد که اثرات ژنوتیپ، سال، مکان و اثرات متقابل ژنوتیپ × سال، ژنوتیپ × مکان و ژنوتیپ × سال × مکان معنیدار شدند. مقایسه میانگینهای 10 ژنوتیپ نشان داد که ژنوتیپهای 2، 5 و 4 از نظر عملکرد بهترتیب با 1/6528، 1/6495 و 1/6450 کیلوگرم در هکتار دانه در یک گروه قرار گرفتند و بیشترین عملکرد دانه را تولید کردند. همچنین تجزیه واریانس صفات زراعی گویای اثر معنیدار ژنوتیپ بر صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه، تعداد دانه خالی، تعداد دانه پر، طول خوشه و وزن هزار دانه بود. بر اساس روشهای پارامتری پایداری، ژنوتیپهای 5، 3، 10 و 2 پایدار بودند. بر اساس شاخص عملکرد دانه و پایداری (YSi)، ژنوتیپهای 2، 3، 4، 5 و 10 دارای پایداری عملکرد دانه بالاتری بودند. همچنین بر اساس شاخص ناپارامتری TOP، ژنوتیپهای 4، 10، 1، 2 و 5 و بر اساس دو معیار و ، ژنوتیپهای 1 و 5 پایدارترین ژنوتیپها بودند. همبستگی بین شاخصها نشان داد که استفاده از تعدادی از آنها چندان نیاز نیست و برخی از آنها که همبستگی بالایی با یکدیگر دارند، را میتوان از تجزیهها حذف کرد. نتیجهگیری: در مجموع، ژنوتیپ 5 [شماره 16 از (8948 A )3-2-153-64669IR ×(4سورینام×دیلمانی)] در تمام روشهای پایداری و ژنوتیپهای 2، 3، 4 و 1 در برخی دیگر از روشها، پایدار بودند. از اینرو، این ژنوتیپ بهدلیل داشتن عملکرد دانه بیشتر نسبت به همه ژنوتیپها به جز ژنوتیپ 2، ارتفاع بوته کم، تعداد پنجه، دانه پر و وزن هزار دانه زیاد و همچنین داشتن بوتههای یکنواختتر و تیپ بهتر دانهها میتواند بهعنوان ژنوتیپ برتر انتخاب و در آزمایشهای بهزراعی بررسی شود. |
| format | Article |
| id | doaj-art-66968d039a7d4cceb1639ef95fdec8b6 |
| institution | OA Journals |
| issn | 2008-739X 2008-7403 |
| language | fas |
| publishDate | 2020-11-01 |
| publisher | Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources |
| record_format | Article |
| series | تولید گیاهان زراعی |
| spelling | doaj-art-66968d039a7d4cceb1639ef95fdec8b62025-08-20T02:18:27ZfasGorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resourcesتولید گیاهان زراعی2008-739X2008-74032020-11-011338510610.22069/ejcp.2021.17883.23155304تجزیه پایداری عملکرد دانه برخی از ژنوتیپهای برنج با روشهای پارامتری و ناپارامتری تکمتغیرهپیمان شریفی0عبدالرحمان عرفانی1علی محدثی2ابوذر عباسیان3هاشم امین پناه4محمد محمد یوسفی5مهران سعیدی6گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایرانهیات علمی بخش اصلاح و تهیه بذر، کارشناسی ارشد زراعت/ موسسه تحقیقات برنج کشور- بخش اصلاح و تهیه بذرایستگاه تحقیقات برنج تنکابن، مؤسسه تحقیقات برنج کشور-معاونت مازندران،سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تنکابن، ایرانایستگاه تحقیقات برنج تنکابن، مؤسسه تحقیقات برنج کشور-معاونت مازندران،سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تنکابن، ایرانگروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایرانایستگاه تحقیقات برنج تنکابن، مؤسسه تحقیقات برنج کشور-معاونت مازندران،سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تنکابن، ایرانایستگاه تحقیقات برنج تنکابن، مؤسسه تحقیقات برنج کشور-معاونت مازندران،سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تنکابن، ایرانسابقه و هدف: برنج یکی از مهمترین گیاهان زراعی است و در ایران دومین محصول زراعی پس از گندم بهشمار میرود. عملکرد دانه برنج بهشدت تحت تأثیر محیط قرار میگیرد و بهنژادگران اغلب پایداری ژنوتیپهای با عملکرد بالا را در محیطها پیش از معرفی بهعنوان یک رقم میسنجند. وفقپذیری ژنوتیپهای برنج نسبت به شرایط محیطی برای سازگاری تولید محصول در سالها و مکانهای مختلف مهم است. هدف از این مطالعه، شناسایی لاینهای برتر از نظر عملکرد دانه و پایداری عملکرد از بین نه لاین برگزیده برنج از آزمایش مقدماتی عملکرد دانه است.مواد و روشها: تعداد نه لاین حاصل از تلاقی بین لاینهای مؤسسه تحقیقات بینالمللی برنج (IRRI) و ارقام اصلاح شده و بومی ایرانی و منتج از آزمایش مقدماتی عملکرد سال زراعی 88-1387، بههمراه رقم شاهد شیرودی، در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در چهار تکرار در سه منطقه تنکابن، آمل و گرگان طی سه سال زراعی 91-1388 ارزیابی شدند. تجزیه پایداری با واریانس محیطی (S2i)، ضریب تغییرات (CVi)، واریانس (2i) و واریانس انحراف (S2) شوکلا، اکووالانس ریک (Wi)، ضریب رگرسیون (bi)، ضریب تشخیص (R2)، تجزیه واریانس ابرهارت-راسل، آماره پایداری عملکرد(YSi) و روشهای ناپارامتری (1)Si، ((2)Si، TOP و میانگین و انحراف معیار رتبه انجام شد.یافتهها: تجزیه واریانس ساده عملکرد دانه گویای تفاوتهای ژنتیکی بین ژنوتیپها بود. تجزیه واریانس مرکب دادههای آزمایش، پس از آزمون بارتلت و معنیدار نشدن آن و اطمینان از یکنواختی خطاهای آزمایشی، انجام گرفت. نتایج نشان داد که اثرات ژنوتیپ، سال، مکان و اثرات متقابل ژنوتیپ × سال، ژنوتیپ × مکان و ژنوتیپ × سال × مکان معنیدار شدند. مقایسه میانگینهای 10 ژنوتیپ نشان داد که ژنوتیپهای 2، 5 و 4 از نظر عملکرد بهترتیب با 1/6528، 1/6495 و 1/6450 کیلوگرم در هکتار دانه در یک گروه قرار گرفتند و بیشترین عملکرد دانه را تولید کردند. همچنین تجزیه واریانس صفات زراعی گویای اثر معنیدار ژنوتیپ بر صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه، تعداد دانه خالی، تعداد دانه پر، طول خوشه و وزن هزار دانه بود. بر اساس روشهای پارامتری پایداری، ژنوتیپهای 5، 3، 10 و 2 پایدار بودند. بر اساس شاخص عملکرد دانه و پایداری (YSi)، ژنوتیپهای 2، 3، 4، 5 و 10 دارای پایداری عملکرد دانه بالاتری بودند. همچنین بر اساس شاخص ناپارامتری TOP، ژنوتیپهای 4، 10، 1، 2 و 5 و بر اساس دو معیار و ، ژنوتیپهای 1 و 5 پایدارترین ژنوتیپها بودند. همبستگی بین شاخصها نشان داد که استفاده از تعدادی از آنها چندان نیاز نیست و برخی از آنها که همبستگی بالایی با یکدیگر دارند، را میتوان از تجزیهها حذف کرد. نتیجهگیری: در مجموع، ژنوتیپ 5 [شماره 16 از (8948 A )3-2-153-64669IR ×(4سورینام×دیلمانی)] در تمام روشهای پایداری و ژنوتیپهای 2، 3، 4 و 1 در برخی دیگر از روشها، پایدار بودند. از اینرو، این ژنوتیپ بهدلیل داشتن عملکرد دانه بیشتر نسبت به همه ژنوتیپها به جز ژنوتیپ 2، ارتفاع بوته کم، تعداد پنجه، دانه پر و وزن هزار دانه زیاد و همچنین داشتن بوتههای یکنواختتر و تیپ بهتر دانهها میتواند بهعنوان ژنوتیپ برتر انتخاب و در آزمایشهای بهزراعی بررسی شود.https://ejcp.gau.ac.ir/article_5304_a84079d8cee61dd5ae4031a1095163f3.pdfبرنجتنشسازگاریعملکردکیفیت |
| spellingShingle | پیمان شریفی عبدالرحمان عرفانی علی محدثی ابوذر عباسیان هاشم امین پناه محمد محمد یوسفی مهران سعیدی تجزیه پایداری عملکرد دانه برخی از ژنوتیپهای برنج با روشهای پارامتری و ناپارامتری تکمتغیره تولید گیاهان زراعی برنج تنش سازگاری عملکرد کیفیت |
| title | تجزیه پایداری عملکرد دانه برخی از ژنوتیپهای برنج با روشهای پارامتری و ناپارامتری تکمتغیره |
| title_full | تجزیه پایداری عملکرد دانه برخی از ژنوتیپهای برنج با روشهای پارامتری و ناپارامتری تکمتغیره |
| title_fullStr | تجزیه پایداری عملکرد دانه برخی از ژنوتیپهای برنج با روشهای پارامتری و ناپارامتری تکمتغیره |
| title_full_unstemmed | تجزیه پایداری عملکرد دانه برخی از ژنوتیپهای برنج با روشهای پارامتری و ناپارامتری تکمتغیره |
| title_short | تجزیه پایداری عملکرد دانه برخی از ژنوتیپهای برنج با روشهای پارامتری و ناپارامتری تکمتغیره |
| title_sort | تجزیه پایداری عملکرد دانه برخی از ژنوتیپهای برنج با روشهای پارامتری و ناپارامتری تکمتغیره |
| topic | برنج تنش سازگاری عملکرد کیفیت |
| url | https://ejcp.gau.ac.ir/article_5304_a84079d8cee61dd5ae4031a1095163f3.pdf |
| work_keys_str_mv | AT pymạnsẖryfy tjzyhpạydạryʿmlḵrddạnhbrkẖyạzzẖnwtyphạybrnjbạrwsẖhạypạrạmtrywnạpạrạmtrytḵmtgẖyrh AT ʿbdạlrḥmạnʿrfạny tjzyhpạydạryʿmlḵrddạnhbrkẖyạzzẖnwtyphạybrnjbạrwsẖhạypạrạmtrywnạpạrạmtrytḵmtgẖyrh AT ʿlymḥdtẖy tjzyhpạydạryʿmlḵrddạnhbrkẖyạzzẖnwtyphạybrnjbạrwsẖhạypạrạmtrywnạpạrạmtrytḵmtgẖyrh AT ạbwdẖrʿbạsyạn tjzyhpạydạryʿmlḵrddạnhbrkẖyạzzẖnwtyphạybrnjbạrwsẖhạypạrạmtrywnạpạrạmtrytḵmtgẖyrh AT hạsẖmạmynpnạh tjzyhpạydạryʿmlḵrddạnhbrkẖyạzzẖnwtyphạybrnjbạrwsẖhạypạrạmtrywnạpạrạmtrytḵmtgẖyrh AT mḥmdmḥmdywsfy tjzyhpạydạryʿmlḵrddạnhbrkẖyạzzẖnwtyphạybrnjbạrwsẖhạypạrạmtrywnạpạrạmtrytḵmtgẖyrh AT mhrạnsʿydy tjzyhpạydạryʿmlḵrddạnhbrkẖyạzzẖnwtyphạybrnjbạrwsẖhạypạrạmtrywnạpạrạmtrytḵmtgẖyrh |