Góry „na opak”. O nowej tendencji w ramach mountaineering non fiction
Wspinaczka wysokogórska jest uważana za jeden z symptomów europejskiej nowoczesności, pozwalający śledzić przemiany w kulturze i znajdujący odzwierciedlenie w literaturze. Twórczość o tematyce alpinistycznej, pomimo niezwykłej popularności wśród czytelników, nie budzi większego zainteresowania nauk...
Saved in:
| Main Author: | |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | ces |
| Published: |
University of Silesia Press
2024-07-01
|
| Series: | Postscriptum Polonistyczne |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://journals.us.edu.pl/index.php/PPol/article/view/15037 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1850255532525355008 |
|---|---|
| author | Elżbieta Dutka |
| author_facet | Elżbieta Dutka |
| author_sort | Elżbieta Dutka |
| collection | DOAJ |
| description |
Wspinaczka wysokogórska jest uważana za jeden z symptomów europejskiej nowoczesności, pozwalający śledzić przemiany w kulturze i znajdujący odzwierciedlenie w literaturze. Twórczość o tematyce alpinistycznej, pomimo niezwykłej popularności wśród czytelników, nie budzi większego zainteresowania naukowców. Celem artykułu jest zapełnienie tej luki badawczej. Autorka analizuje nową tendencję, która zarysowała się w polskim pisarstwie alpinistycznym o charakterze non fiction wraz z ukazaniem się w 2011 roku książki Olgi Morawskiej Góry na opak, czyli rozmowy o czekaniu. W zbiorze rozmów przeprowadzonych przez wdowę po himalaiście z bliskimi polskich wspinaczy (m.in. Wandy Rutkiewicz, Jerzego Kukuczki, Andrzeja Zawady) nastąpiło znaczące odwrócenie perspektyw osobowych i przestrzennych. O wyprawach wysokogórskich opowiadają osoby, które na nich nie były, a najwyższe szczyty Ziemi pokazywane są z oddalenia i z niskiego punktu widzenia. Skłania to do postawienia pytań o nadawcę, bohatera i odbiorcę oraz cele nie tylko wspomnianej książki Morawskiej, lecz także wielu podobnych publikacji z zakresu mountaineering non fiction (np. Anny Kamińskiej, Beaty Sabały-Zielińskiej, Katarzyny Zdanowicz). Nowego wymiaru nabierają w nich zagadnienia związane z literacką topografią gór. Wykorzystując narzędzia podsuwane przez geopoetykę, w artykule postawiono tezę, że w tych utworach przestrzeń górska wyznaczana jest nie tyle przez bezpośrednie doświadczenia i profesjonalny opis wspinaczki, ile przez emocje. W opowieściach o górach „na opak” krajobrazy sensualne wypierane są przez przestrzenie intymne i topografie emotywne. Wraz z tymi przesunięciami w tradycyjnie mocno zmaskulinizowanym pisarstwie alpinistycznym pojawiły się w większym stopniu opowieści kobiece i narracje o traumie związanej ze śmiertelnymi wypadkami w czasie zdobywania najwyższych szczytów.
|
| format | Article |
| id | doaj-art-3bc2373fa9794e4799dc7bd8eccf22ac |
| institution | OA Journals |
| issn | 1898-1593 2353-9844 |
| language | ces |
| publishDate | 2024-07-01 |
| publisher | University of Silesia Press |
| record_format | Article |
| series | Postscriptum Polonistyczne |
| spelling | doaj-art-3bc2373fa9794e4799dc7bd8eccf22ac2025-08-20T01:56:52ZcesUniversity of Silesia PressPostscriptum Polonistyczne1898-15932353-98442024-07-0133110.31261/PS_P.2024.33.18Góry „na opak”. O nowej tendencji w ramach mountaineering non fictionElżbieta Dutka0Uniwersytet Śląski w Katowicach Wspinaczka wysokogórska jest uważana za jeden z symptomów europejskiej nowoczesności, pozwalający śledzić przemiany w kulturze i znajdujący odzwierciedlenie w literaturze. Twórczość o tematyce alpinistycznej, pomimo niezwykłej popularności wśród czytelników, nie budzi większego zainteresowania naukowców. Celem artykułu jest zapełnienie tej luki badawczej. Autorka analizuje nową tendencję, która zarysowała się w polskim pisarstwie alpinistycznym o charakterze non fiction wraz z ukazaniem się w 2011 roku książki Olgi Morawskiej Góry na opak, czyli rozmowy o czekaniu. W zbiorze rozmów przeprowadzonych przez wdowę po himalaiście z bliskimi polskich wspinaczy (m.in. Wandy Rutkiewicz, Jerzego Kukuczki, Andrzeja Zawady) nastąpiło znaczące odwrócenie perspektyw osobowych i przestrzennych. O wyprawach wysokogórskich opowiadają osoby, które na nich nie były, a najwyższe szczyty Ziemi pokazywane są z oddalenia i z niskiego punktu widzenia. Skłania to do postawienia pytań o nadawcę, bohatera i odbiorcę oraz cele nie tylko wspomnianej książki Morawskiej, lecz także wielu podobnych publikacji z zakresu mountaineering non fiction (np. Anny Kamińskiej, Beaty Sabały-Zielińskiej, Katarzyny Zdanowicz). Nowego wymiaru nabierają w nich zagadnienia związane z literacką topografią gór. Wykorzystując narzędzia podsuwane przez geopoetykę, w artykule postawiono tezę, że w tych utworach przestrzeń górska wyznaczana jest nie tyle przez bezpośrednie doświadczenia i profesjonalny opis wspinaczki, ile przez emocje. W opowieściach o górach „na opak” krajobrazy sensualne wypierane są przez przestrzenie intymne i topografie emotywne. Wraz z tymi przesunięciami w tradycyjnie mocno zmaskulinizowanym pisarstwie alpinistycznym pojawiły się w większym stopniu opowieści kobiece i narracje o traumie związanej ze śmiertelnymi wypadkami w czasie zdobywania najwyższych szczytów. https://journals.us.edu.pl/index.php/PPol/article/view/15037góry „na opak”alpinistyczne non fictionliterackie topografie gór |
| spellingShingle | Elżbieta Dutka Góry „na opak”. O nowej tendencji w ramach mountaineering non fiction Postscriptum Polonistyczne góry „na opak” alpinistyczne non fiction literackie topografie gór |
| title | Góry „na opak”. O nowej tendencji w ramach mountaineering non fiction |
| title_full | Góry „na opak”. O nowej tendencji w ramach mountaineering non fiction |
| title_fullStr | Góry „na opak”. O nowej tendencji w ramach mountaineering non fiction |
| title_full_unstemmed | Góry „na opak”. O nowej tendencji w ramach mountaineering non fiction |
| title_short | Góry „na opak”. O nowej tendencji w ramach mountaineering non fiction |
| title_sort | gory na opak o nowej tendencji w ramach mountaineering non fiction |
| topic | góry „na opak” alpinistyczne non fiction literackie topografie gór |
| url | https://journals.us.edu.pl/index.php/PPol/article/view/15037 |
| work_keys_str_mv | AT elzbietadutka gorynaopakonowejtendencjiwramachmountaineeringnonfiction |