مدلیابی معادلات ساختاری تأثیر دینداری، حمایت اجتماعی و طرد همسالان بر رفتارهای پرخطر دانشآموزان
مقدمه و اهداف: در نوجوانی تغییرات بزرگ، سریع، احساسی، فیزیکی و اجتماعی اتفاق میافتد (آخنباخ و گیتلمن،[1] 2011، ص366). این دوره زمانی است که نوجوانان نقشها و مسئولیتهای جدید را پذیرا شده و مهارتهای اجتماعی را برای برعهده گرفتن نقشها یاد میگیرند؛ ولی ازآنجاکه مدل و الگویی دقیق، روشن و همهجانبه...
Saved in:
| Main Authors: | , , |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | fas |
| Published: |
Research Institute of Hawzah and University (RIHU)
1403-07-01
|
| Series: | Islām va ̒ulūm-i ijtimā̒ī |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://soci.rihu.ac.ir/article_2280_b6430392014916739609bf978c3f486b.pdf |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1849774330646364160 |
|---|---|
| author | علیرضا قربانی نازمحمد اونق سمیرا طاهری |
| author_facet | علیرضا قربانی نازمحمد اونق سمیرا طاهری |
| author_sort | علیرضا قربانی |
| collection | DOAJ |
| description | مقدمه و اهداف: در نوجوانی تغییرات بزرگ، سریع، احساسی، فیزیکی و اجتماعی اتفاق میافتد (آخنباخ و گیتلمن،[1] 2011، ص366). این دوره زمانی است که نوجوانان نقشها و مسئولیتهای جدید را پذیرا شده و مهارتهای اجتماعی را برای برعهده گرفتن نقشها یاد میگیرند؛ ولی ازآنجاکه مدل و الگویی دقیق، روشن و همهجانبه در زمینه رفتار مناسب برای آنان مشخص نشده است، آنان به سبک و سنگین کردن رفتارها، آزمایش نقشها، اعلام تمایز از بزرگسالان و گاه به نادیده گرفتن قواعد دست میزنند (شفرز،[2] 1392، ص147). عوامل مختلفی بر رفتارهای پرخطر تأثیرگذارند. باورهای دینی یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار بر رفتار و عمل افراد است. اندیشمندان معتقدند: دین همواره انسان را بهسوی عمل نیک و پاداش در ازای آن دعوت کرده و نقش کنترلی بر رفتار انحرافی انسانها داشته است. دسته دیگر از عوامل مؤثر بر رفتارهای پرخطر، گروه همسالان هستند. هنگامی که کودکان وارد دوره نوجوانی میشوند، نقش همسالان در زندگی آنان افزایش پیدا میکند (ستنبرگ و موناهان،[3] 2010، ص153). حمایت اجتماعی از متغیرهای دیگری است که میتواند در کاهش رفتارهای پرخطر نقش داشته باشد (شولتز و شوارتزبرگ،[4] 2015). حمایت اجتماعی میزان برخورداری از محبت، همراهی، مراقبت، احترام، توجه و کمک دریافتشده توسط فرد از سوی افراد یا گروههای دیگر مانند اعضای خانواده، دوستان و دیگران است (سارافینو،[5]1398، ص53). این مقاله با هدف تبیین نقش مدل معادلات ساختاری با متغیرهای دینداری، حمایت اجتماعی و طرد همسالان، در تأیید و برازش معنادار آن نگاشته شده است.
روش: روش پژوهش حاضر بهلحاظ هدف، کاربردی است. از نظر روش، توصیفی و پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش عبارت است از تمامی دانشآموزان دختر مقطع متوسطه دوم منطقه درودزن شهر شیراز به تعداد 600 نفر، نمونه پژوهش براساس جدول مورگان 234 نفر بود که به
روش نمونهگیری تصادفی انتخاب شدند. در پژوهش حاضر از چهار پرسشنامه استفاده شده است:
الف) پرسشنامه دینداری، توسط گلاک و استارک (1965) دارای 26 گویه است با یک مقیاس لیکرت پنج درجهای (کاملاً موافق تا کاملاً مخالف) که هر ماده دارای ارزشی بین 1 تا 5 است؛
ب) مقیاس خطرپذیری نوجوانان ایرانی توسط زادهمحمدی و احمدآبادی (۱۳۸۸) ساختهشده این مقیاس شامل ۳۴ گویه برای سنجش آسیبپذیری نوجوانان در مقابل شش دسته رفتارهای پرخطرِ رانندگی خطرناک، خشونت، سیگار کشیدن، مصرف مواد مخدر، مصرف الکل و دوستی با جنس مخالف است که پاسخگویان موافقت یا مخالفت خود را با این گویهها در یک مقیاس 5 گزینهای از کاملاً موافق (5) تا کاملاً مخالف (1) بیان میکنند.
ج) پرسشنامه طرد همسالان این آزمون توسط طهماسیان (1384) و در قالب 15 سؤال طراحی شده است که احساس نوجوان از مطرود یا محبوب بودن را در گروه همسالان میسنجد. این پرسشنامه دارای دو خردهمقیاس پذیرش همسالان و طرد همسالان میباشد.
د) پرسشنامه حمایت اجتماعی فلمینگ[1] و همکاران در سال 1982 تهیه شده است و دارای 25 سوال و 5 خرده مقیاسِ حمایت ادراکشده از خانواده، حمایت ادراکشده از دوستان، عقیده و نظر درباره اهمیت حمایت اجتماعی و حمایت ادراکشده عمومی است.
نتایج: تأثیر دینداری بر مؤلفه اعمال ریسکپذیر در رانندگی نشان میدهد که مقدار تی برابر با 48/8- شده و این مقدار بزرگتر از 96/1 میباشد؛ ازاینرو اثرگذاری متغیر دینداری در رانندگی مورد تأیید میباشد. همچنین، میزان شدت این تأثیر منفی، غیرمستقیم و ضعیف بوده و برابر با 40/0- میباشد. تأثیر دینداری بر مؤلفه خشونت نشان میدهد که مقدار تی برابر با 05/20- شده و این مقدار بزرگتر از 96/1 میباشد؛ ازاینرو، اثرگذاری متغیر دینداری در میزان خشونت مورد تأیید میباشد. همچنین، میزان شدت این تأثیرمنفی، غیرمستقیم و قوی بوده و برابر با 80/0- میباشد. در دیگر متغیرها دیده میشود که تأثیر دینداری بر روی مصرف سیگار (مقدار تی برابر 95/19- و ضریب همبستگی 79/0-)، مصرف مواد مخدر (مقدار تی برابر 56/22- و ضریب همبستگی 83/0-) و مصرف الکل (مقدار تی برابر 41/20- و ضریب همبستگی 80/0-) نسبت عکس داشته که شدت آن در سه تا حالت قوی بوده است.
همچنین، تأثیر متغیر دینداری در گرایش به دوستی با جنس مخالف منفی و غیرمستقیم بوده است؛ اما شدت آن ضعیف دیده شده است (مقدار تی برابر 63/8- و ضریب همبستگی 30/0). متغیر طرد همسالان در معنای کلی، بروز رفتارهای پرخطر را در پاسخگویان افزایش داده است؛ بهطوریکه این تغییر در مؤلفههای رانندگی خطرناک (مقدار تی برابر 15/9 و ضریب همبستگی 51/0)، رفتارهای خشونتآمیز (مقدار تی برابر 80/9 و ضریب همبستگی 54/0)، مصرف سیگار (مقدار تی برابر 57/9 و ضریب همبستگی 53/0)، مصرف مواد مخدر (مقدار تی برابر 28/10 و ضریب همبستگی 56/0)، مصرف الکل (مقدار تی برابر 11/10 و ضریب همبستگی 55/0) و دوستی با جنس مخالف (مقدار تی برابر 08/10 و ضریب همبستگی 55/0) نشان داده شده است.
بحث و نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که دینداری، طرد همسالان و حمایت اجتماعی پیشبینیکننده رفتارهای پرخطر دانشآموزان دختر متوسطه دوم منطقه درودزن شهر شیراز است. مدل برازش خوبی از دادههای دنیای واقعی داشته است؛ یعنی اینکه در کلیت مدل معادله ساختاری، تأثیر متغیرهای دینداری، طرد همسالان و حمایت اجتماعی در مؤلفههای متغیر رفتار پرخطر تأیید شده و برازش معنادار دارد. با توجه به بررسیهای انجامشده پژوهش یا پژوهشهایی که صرفاً نقش دینداری، طرد همسالان و حمایت اجتماعی را بهعنوان پیشبینیکننده رفتارهای پرخطر نشان دهد، یافت نشد؛ اما ازجمله پژوهشهای همسو با فرضیه یادشده، پژوهش جزایری و همکاران (1398)، کلاتهساداتی و همکاران (1397)، کوهی و وفاییاقدم (1396)، افشانی و همکاران (1394)، بخششبروجنی و همکاران (1399)، رزاقی و همکاران (1399)، احمدی و همکاران (1396)، محمدی و همکاران (1401)، عشایری و همکاران (1401)، زاددهش و باباخانی (1399)، الکساندر[2] و همکاران (2019)، کاپتانوویچ[3] و همکاران (2019) و کول و همکاران[4] (2020) میباشد. نوجوانان بهعنوان گروه اصلی در معرض رفتارهای پرخطر محسوب میشوند. در این مرحله از رشد، نوجوان بهدلیل خودمحور بودن ممکن است شناخت و برداشت کاملی از پیامدهای مخاطرهآمیز رفتار خود نداشته باشد و بیشتر به کشف و تجربه موقعیتهای پرخطر گرایش پیدا کند (کلوئپ[5] و همکاران، 2011). عوامل مختلفی در بروز رفتارهای پرخطر دوران نوجوانی دخالت دارند که نظارت والدین، پذیرش نوجوان از طرف همسالان مناسب، نگرش والدین و همسالان به رفتارهای پرخطر، الگوبرداری از همسالان و عدممبادرت به رفتارهای پرخطر توسط خود والدین ازجمله عوامل مهم در عدمبروز رفتارهای پرخطر است (نارجیسو[1] و همکاران، 2013).
تقدیر و تشکر: از همه کسانی که در این پژوهش به ما یاری رساندند، کمال تشکر و قدردانی را داریم.
تعارض منافع: در این مقاله هیچ تعارض منافعی وجود ندارد. |
| format | Article |
| id | doaj-art-3b49d1a0d0da475e9ce34c2d3713be60 |
| institution | DOAJ |
| issn | 2322-2506 2588-4700 |
| language | fas |
| publishDate | 1403-07-01 |
| publisher | Research Institute of Hawzah and University (RIHU) |
| record_format | Article |
| series | Islām va ̒ulūm-i ijtimā̒ī |
| spelling | doaj-art-3b49d1a0d0da475e9ce34c2d3713be602025-08-20T03:01:45ZfasResearch Institute of Hawzah and University (RIHU)Islām va ̒ulūm-i ijtimā̒ī2322-25062588-47001403-07-011632436810.30471/soci.2024.10326.20072280مدلیابی معادلات ساختاری تأثیر دینداری، حمایت اجتماعی و طرد همسالان بر رفتارهای پرخطر دانشآموزانعلیرضا قربانی0نازمحمد اونق1سمیرا طاهری2استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایراناستادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران.کارشناس ارشد، جامعهشناسی، دانشگاه پیام نور، بجنورد، ایران.مقدمه و اهداف: در نوجوانی تغییرات بزرگ، سریع، احساسی، فیزیکی و اجتماعی اتفاق میافتد (آخنباخ و گیتلمن،[1] 2011، ص366). این دوره زمانی است که نوجوانان نقشها و مسئولیتهای جدید را پذیرا شده و مهارتهای اجتماعی را برای برعهده گرفتن نقشها یاد میگیرند؛ ولی ازآنجاکه مدل و الگویی دقیق، روشن و همهجانبه در زمینه رفتار مناسب برای آنان مشخص نشده است، آنان به سبک و سنگین کردن رفتارها، آزمایش نقشها، اعلام تمایز از بزرگسالان و گاه به نادیده گرفتن قواعد دست میزنند (شفرز،[2] 1392، ص147). عوامل مختلفی بر رفتارهای پرخطر تأثیرگذارند. باورهای دینی یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار بر رفتار و عمل افراد است. اندیشمندان معتقدند: دین همواره انسان را بهسوی عمل نیک و پاداش در ازای آن دعوت کرده و نقش کنترلی بر رفتار انحرافی انسانها داشته است. دسته دیگر از عوامل مؤثر بر رفتارهای پرخطر، گروه همسالان هستند. هنگامی که کودکان وارد دوره نوجوانی میشوند، نقش همسالان در زندگی آنان افزایش پیدا میکند (ستنبرگ و موناهان،[3] 2010، ص153). حمایت اجتماعی از متغیرهای دیگری است که میتواند در کاهش رفتارهای پرخطر نقش داشته باشد (شولتز و شوارتزبرگ،[4] 2015). حمایت اجتماعی میزان برخورداری از محبت، همراهی، مراقبت، احترام، توجه و کمک دریافتشده توسط فرد از سوی افراد یا گروههای دیگر مانند اعضای خانواده، دوستان و دیگران است (سارافینو،[5]1398، ص53). این مقاله با هدف تبیین نقش مدل معادلات ساختاری با متغیرهای دینداری، حمایت اجتماعی و طرد همسالان، در تأیید و برازش معنادار آن نگاشته شده است. روش: روش پژوهش حاضر بهلحاظ هدف، کاربردی است. از نظر روش، توصیفی و پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش عبارت است از تمامی دانشآموزان دختر مقطع متوسطه دوم منطقه درودزن شهر شیراز به تعداد 600 نفر، نمونه پژوهش براساس جدول مورگان 234 نفر بود که به روش نمونهگیری تصادفی انتخاب شدند. در پژوهش حاضر از چهار پرسشنامه استفاده شده است: الف) پرسشنامه دینداری، توسط گلاک و استارک (1965) دارای 26 گویه است با یک مقیاس لیکرت پنج درجهای (کاملاً موافق تا کاملاً مخالف) که هر ماده دارای ارزشی بین 1 تا 5 است؛ ب) مقیاس خطرپذیری نوجوانان ایرانی توسط زادهمحمدی و احمدآبادی (۱۳۸۸) ساختهشده این مقیاس شامل ۳۴ گویه برای سنجش آسیبپذیری نوجوانان در مقابل شش دسته رفتارهای پرخطرِ رانندگی خطرناک، خشونت، سیگار کشیدن، مصرف مواد مخدر، مصرف الکل و دوستی با جنس مخالف است که پاسخگویان موافقت یا مخالفت خود را با این گویهها در یک مقیاس 5 گزینهای از کاملاً موافق (5) تا کاملاً مخالف (1) بیان میکنند. ج) پرسشنامه طرد همسالان این آزمون توسط طهماسیان (1384) و در قالب 15 سؤال طراحی شده است که احساس نوجوان از مطرود یا محبوب بودن را در گروه همسالان میسنجد. این پرسشنامه دارای دو خردهمقیاس پذیرش همسالان و طرد همسالان میباشد. د) پرسشنامه حمایت اجتماعی فلمینگ[1] و همکاران در سال 1982 تهیه شده است و دارای 25 سوال و 5 خرده مقیاسِ حمایت ادراکشده از خانواده، حمایت ادراکشده از دوستان، عقیده و نظر درباره اهمیت حمایت اجتماعی و حمایت ادراکشده عمومی است. نتایج: تأثیر دینداری بر مؤلفه اعمال ریسکپذیر در رانندگی نشان میدهد که مقدار تی برابر با 48/8- شده و این مقدار بزرگتر از 96/1 میباشد؛ ازاینرو اثرگذاری متغیر دینداری در رانندگی مورد تأیید میباشد. همچنین، میزان شدت این تأثیر منفی، غیرمستقیم و ضعیف بوده و برابر با 40/0- میباشد. تأثیر دینداری بر مؤلفه خشونت نشان میدهد که مقدار تی برابر با 05/20- شده و این مقدار بزرگتر از 96/1 میباشد؛ ازاینرو، اثرگذاری متغیر دینداری در میزان خشونت مورد تأیید میباشد. همچنین، میزان شدت این تأثیرمنفی، غیرمستقیم و قوی بوده و برابر با 80/0- میباشد. در دیگر متغیرها دیده میشود که تأثیر دینداری بر روی مصرف سیگار (مقدار تی برابر 95/19- و ضریب همبستگی 79/0-)، مصرف مواد مخدر (مقدار تی برابر 56/22- و ضریب همبستگی 83/0-) و مصرف الکل (مقدار تی برابر 41/20- و ضریب همبستگی 80/0-) نسبت عکس داشته که شدت آن در سه تا حالت قوی بوده است. همچنین، تأثیر متغیر دینداری در گرایش به دوستی با جنس مخالف منفی و غیرمستقیم بوده است؛ اما شدت آن ضعیف دیده شده است (مقدار تی برابر 63/8- و ضریب همبستگی 30/0). متغیر طرد همسالان در معنای کلی، بروز رفتارهای پرخطر را در پاسخگویان افزایش داده است؛ بهطوریکه این تغییر در مؤلفههای رانندگی خطرناک (مقدار تی برابر 15/9 و ضریب همبستگی 51/0)، رفتارهای خشونتآمیز (مقدار تی برابر 80/9 و ضریب همبستگی 54/0)، مصرف سیگار (مقدار تی برابر 57/9 و ضریب همبستگی 53/0)، مصرف مواد مخدر (مقدار تی برابر 28/10 و ضریب همبستگی 56/0)، مصرف الکل (مقدار تی برابر 11/10 و ضریب همبستگی 55/0) و دوستی با جنس مخالف (مقدار تی برابر 08/10 و ضریب همبستگی 55/0) نشان داده شده است. بحث و نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که دینداری، طرد همسالان و حمایت اجتماعی پیشبینیکننده رفتارهای پرخطر دانشآموزان دختر متوسطه دوم منطقه درودزن شهر شیراز است. مدل برازش خوبی از دادههای دنیای واقعی داشته است؛ یعنی اینکه در کلیت مدل معادله ساختاری، تأثیر متغیرهای دینداری، طرد همسالان و حمایت اجتماعی در مؤلفههای متغیر رفتار پرخطر تأیید شده و برازش معنادار دارد. با توجه به بررسیهای انجامشده پژوهش یا پژوهشهایی که صرفاً نقش دینداری، طرد همسالان و حمایت اجتماعی را بهعنوان پیشبینیکننده رفتارهای پرخطر نشان دهد، یافت نشد؛ اما ازجمله پژوهشهای همسو با فرضیه یادشده، پژوهش جزایری و همکاران (1398)، کلاتهساداتی و همکاران (1397)، کوهی و وفاییاقدم (1396)، افشانی و همکاران (1394)، بخششبروجنی و همکاران (1399)، رزاقی و همکاران (1399)، احمدی و همکاران (1396)، محمدی و همکاران (1401)، عشایری و همکاران (1401)، زاددهش و باباخانی (1399)، الکساندر[2] و همکاران (2019)، کاپتانوویچ[3] و همکاران (2019) و کول و همکاران[4] (2020) میباشد. نوجوانان بهعنوان گروه اصلی در معرض رفتارهای پرخطر محسوب میشوند. در این مرحله از رشد، نوجوان بهدلیل خودمحور بودن ممکن است شناخت و برداشت کاملی از پیامدهای مخاطرهآمیز رفتار خود نداشته باشد و بیشتر به کشف و تجربه موقعیتهای پرخطر گرایش پیدا کند (کلوئپ[5] و همکاران، 2011). عوامل مختلفی در بروز رفتارهای پرخطر دوران نوجوانی دخالت دارند که نظارت والدین، پذیرش نوجوان از طرف همسالان مناسب، نگرش والدین و همسالان به رفتارهای پرخطر، الگوبرداری از همسالان و عدممبادرت به رفتارهای پرخطر توسط خود والدین ازجمله عوامل مهم در عدمبروز رفتارهای پرخطر است (نارجیسو[1] و همکاران، 2013). تقدیر و تشکر: از همه کسانی که در این پژوهش به ما یاری رساندند، کمال تشکر و قدردانی را داریم. تعارض منافع: در این مقاله هیچ تعارض منافعی وجود ندارد.https://soci.rihu.ac.ir/article_2280_b6430392014916739609bf978c3f486b.pdfدینداریحمایت اجتماعیطرد همسالانو رفتار پرخطر |
| spellingShingle | علیرضا قربانی نازمحمد اونق سمیرا طاهری مدلیابی معادلات ساختاری تأثیر دینداری، حمایت اجتماعی و طرد همسالان بر رفتارهای پرخطر دانشآموزان Islām va ̒ulūm-i ijtimā̒ī دینداری حمایت اجتماعی طرد همسالان و رفتار پرخطر |
| title | مدلیابی معادلات ساختاری تأثیر دینداری، حمایت اجتماعی و طرد همسالان بر رفتارهای پرخطر دانشآموزان |
| title_full | مدلیابی معادلات ساختاری تأثیر دینداری، حمایت اجتماعی و طرد همسالان بر رفتارهای پرخطر دانشآموزان |
| title_fullStr | مدلیابی معادلات ساختاری تأثیر دینداری، حمایت اجتماعی و طرد همسالان بر رفتارهای پرخطر دانشآموزان |
| title_full_unstemmed | مدلیابی معادلات ساختاری تأثیر دینداری، حمایت اجتماعی و طرد همسالان بر رفتارهای پرخطر دانشآموزان |
| title_short | مدلیابی معادلات ساختاری تأثیر دینداری، حمایت اجتماعی و طرد همسالان بر رفتارهای پرخطر دانشآموزان |
| title_sort | مدلیابی معادلات ساختاری تأثیر دینداری، حمایت اجتماعی و طرد همسالان بر رفتارهای پرخطر دانشآموزان |
| topic | دینداری حمایت اجتماعی طرد همسالان و رفتار پرخطر |
| url | https://soci.rihu.ac.ir/article_2280_b6430392014916739609bf978c3f486b.pdf |
| work_keys_str_mv | AT ʿlyrḍạqrbạny mdlyạbymʿạdlạtsạkẖtạrytạtẖyrdyndạryḥmạytạjtmạʿywṭrdhmsạlạnbrrftạrhạyprkẖṭrdạnsẖậmwzạn AT nạzmḥmdạwnq mdlyạbymʿạdlạtsạkẖtạrytạtẖyrdyndạryḥmạytạjtmạʿywṭrdhmsạlạnbrrftạrhạyprkẖṭrdạnsẖậmwzạn AT smyrạṭạhry mdlyạbymʿạdlạtsạkẖtạrytạtẖyrdyndạryḥmạytạjtmạʿywṭrdhmsạlạnbrrftạrhạyprkẖṭrdạnsẖậmwzạn |