Anadolu’da Bilinen İlk Türkçe Manzum Fütüvvetnâme Olan Şeyh Eşref b. Ahmed Fütüvetnâmesinde Dinî-Tasavvufî Muhtevâ
Fütüvvetnâmeler, Ahî teşkilatlarının gelişmesiyle birlikte fütüvvet kavramını ve bu teşkilatların kaidelerini ortaya koyan eserler olarak ortaya çıkmıştır. Türk Edebiyatının da bir türü olan fütüvvetnâmeler ahlaki ve tasavvufî içerikli eserlerdir. Şeyh Eşref b. Ahmed Fütüvvetnâme’si 444 beyitlik ve...
Saved in:
| Main Author: | |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | Arabic |
| Published: |
Eskişehir Osmangazi University
2019-03-01
|
| Series: | Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi |
| Subjects: | |
| Online Access: | http://dergipark.org.tr/esoguifd/issue/43905/519539?publisher=ogu |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1850237922952871936 |
|---|---|
| author | Aynur Kurt |
| author_facet | Aynur Kurt |
| author_sort | Aynur Kurt |
| collection | DOAJ |
| description | Fütüvvetnâmeler, Ahî
teşkilatlarının gelişmesiyle birlikte fütüvvet kavramını ve bu teşkilatların
kaidelerini ortaya koyan eserler olarak ortaya çıkmıştır. Türk Edebiyatının da
bir türü olan fütüvvetnâmeler ahlaki ve tasavvufî içerikli eserlerdir. Şeyh
Eşref b. Ahmed Fütüvvetnâme’si 444 beyitlik ve aruzun fâ’ilâtün fâ’ilâtün
fâ’ilün kalıbıyla yazılmış bir mesnevidir. 1452’de Edirne’de istinsah edildiği
bilinen bu eserin XIV. yüzyılın sonu ile IV. yüzyılın başında yazıldığı tahmin
edilmektedir. Şeyh Eşref b. Ahmed’in bu tarihler arasında yaşamış olabileceği
göz önünde bulundurularak bu fütüvvetnâmenin Eski Türk Edebiyatında bilinen üç
Türkçe manzum fütüvvetnâmeden ilki olduğu düşünülmektedir. Mesnevi1992 yılında
Orhan Bilgin ve 2016 yılında Mustafa Güneş tarafından günümüz Türkçesine
aktarılarak yayımlanmıştır. Eserde fütüvvetin ana ilkelerinden olan güzel
ahlak, nefsine hâkim olmak, iyi huylu olmak, Allah’ın emir ve yasaklarına
uymak, Hz. Peygamber’in sünnetine uymak, hak ve adalet sever olmak, yalan
söylememek, din ve mezhep gözetmeksizin bütün insanlara sevgi beslemek konuları
ele alınmaktadır. Bu temalar tasavvuf anlayışı içerisinde tarikat, şeriat,
hakikat, marifet, arif, nefs, akıl, iman, mürşid, dünya ve ahiret gibi
kavramlarla birlikte Şeyh Eşref b. Ahmet Fütüvvetnâmesindeki beyitlerde yer
almaktadır. Aynı zamanda Allah ve Hz. Peygamber sevgisi dinî muhtevânın önemli
bir kısmını oluşturmaktadır. Şair eserin ilk beyitlerinde iyilik yapmak ve
tevazu göstermek ile ilgili öğütleri verdikten sonra akıl ve nefsi konuşturarak
Hakk yoluna yönelmenin önemini vurgulamaktadır. 297. beyitten sonra ise
“Tarikat Beyanıdur” başlığı altında tarikat adabından söz etmektedir. Eserde
fütüvvete dair yalnızca ahlakî ve tasavvufî hususların yer alması nedeniyle bu
fütüvvetnâmeyi sufî fütüvvetnâmeleri içinde değerlendirmenin doğru olacağı
kanaatindeyiz. Bu çalışmada, Allah inancı, Peygamber sevgisi ve fütüvvetin
temel ahlakî esasları ve tasavvufu ortak çerçevede ele aldığını düşündüğümüz
Şeyh Eşref b. Ahmed’in manzum fütüvvetnâmesinde dinî ve tasavvufî kavramlar
tespit edilerek örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır. |
| format | Article |
| id | doaj-art-28d0768fd1d44b9883779a6bcbf1a506 |
| institution | OA Journals |
| issn | 2147-8171 |
| language | Arabic |
| publishDate | 2019-03-01 |
| publisher | Eskişehir Osmangazi University |
| record_format | Article |
| series | Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi |
| spelling | doaj-art-28d0768fd1d44b9883779a6bcbf1a5062025-08-20T02:01:39ZaraEskişehir Osmangazi UniversityEskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi2147-81712019-03-01610117146122Anadolu’da Bilinen İlk Türkçe Manzum Fütüvvetnâme Olan Şeyh Eşref b. Ahmed Fütüvetnâmesinde Dinî-Tasavvufî MuhtevâAynur Kurt0ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİFütüvvetnâmeler, Ahî teşkilatlarının gelişmesiyle birlikte fütüvvet kavramını ve bu teşkilatların kaidelerini ortaya koyan eserler olarak ortaya çıkmıştır. Türk Edebiyatının da bir türü olan fütüvvetnâmeler ahlaki ve tasavvufî içerikli eserlerdir. Şeyh Eşref b. Ahmed Fütüvvetnâme’si 444 beyitlik ve aruzun fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün kalıbıyla yazılmış bir mesnevidir. 1452’de Edirne’de istinsah edildiği bilinen bu eserin XIV. yüzyılın sonu ile IV. yüzyılın başında yazıldığı tahmin edilmektedir. Şeyh Eşref b. Ahmed’in bu tarihler arasında yaşamış olabileceği göz önünde bulundurularak bu fütüvvetnâmenin Eski Türk Edebiyatında bilinen üç Türkçe manzum fütüvvetnâmeden ilki olduğu düşünülmektedir. Mesnevi1992 yılında Orhan Bilgin ve 2016 yılında Mustafa Güneş tarafından günümüz Türkçesine aktarılarak yayımlanmıştır. Eserde fütüvvetin ana ilkelerinden olan güzel ahlak, nefsine hâkim olmak, iyi huylu olmak, Allah’ın emir ve yasaklarına uymak, Hz. Peygamber’in sünnetine uymak, hak ve adalet sever olmak, yalan söylememek, din ve mezhep gözetmeksizin bütün insanlara sevgi beslemek konuları ele alınmaktadır. Bu temalar tasavvuf anlayışı içerisinde tarikat, şeriat, hakikat, marifet, arif, nefs, akıl, iman, mürşid, dünya ve ahiret gibi kavramlarla birlikte Şeyh Eşref b. Ahmet Fütüvvetnâmesindeki beyitlerde yer almaktadır. Aynı zamanda Allah ve Hz. Peygamber sevgisi dinî muhtevânın önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Şair eserin ilk beyitlerinde iyilik yapmak ve tevazu göstermek ile ilgili öğütleri verdikten sonra akıl ve nefsi konuşturarak Hakk yoluna yönelmenin önemini vurgulamaktadır. 297. beyitten sonra ise “Tarikat Beyanıdur” başlığı altında tarikat adabından söz etmektedir. Eserde fütüvvete dair yalnızca ahlakî ve tasavvufî hususların yer alması nedeniyle bu fütüvvetnâmeyi sufî fütüvvetnâmeleri içinde değerlendirmenin doğru olacağı kanaatindeyiz. Bu çalışmada, Allah inancı, Peygamber sevgisi ve fütüvvetin temel ahlakî esasları ve tasavvufu ortak çerçevede ele aldığını düşündüğümüz Şeyh Eşref b. Ahmed’in manzum fütüvvetnâmesinde dinî ve tasavvufî kavramlar tespit edilerek örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır.http://dergipark.org.tr/esoguifd/issue/43905/519539?publisher=oguFütüvvetnâmeTasavvufAllahHz. PeygamberAyetHadis |
| spellingShingle | Aynur Kurt Anadolu’da Bilinen İlk Türkçe Manzum Fütüvvetnâme Olan Şeyh Eşref b. Ahmed Fütüvetnâmesinde Dinî-Tasavvufî Muhtevâ Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi Fütüvvetnâme Tasavvuf Allah Hz. Peygamber Ayet Hadis |
| title | Anadolu’da Bilinen İlk Türkçe Manzum Fütüvvetnâme Olan Şeyh Eşref b. Ahmed Fütüvetnâmesinde Dinî-Tasavvufî Muhtevâ |
| title_full | Anadolu’da Bilinen İlk Türkçe Manzum Fütüvvetnâme Olan Şeyh Eşref b. Ahmed Fütüvetnâmesinde Dinî-Tasavvufî Muhtevâ |
| title_fullStr | Anadolu’da Bilinen İlk Türkçe Manzum Fütüvvetnâme Olan Şeyh Eşref b. Ahmed Fütüvetnâmesinde Dinî-Tasavvufî Muhtevâ |
| title_full_unstemmed | Anadolu’da Bilinen İlk Türkçe Manzum Fütüvvetnâme Olan Şeyh Eşref b. Ahmed Fütüvetnâmesinde Dinî-Tasavvufî Muhtevâ |
| title_short | Anadolu’da Bilinen İlk Türkçe Manzum Fütüvvetnâme Olan Şeyh Eşref b. Ahmed Fütüvetnâmesinde Dinî-Tasavvufî Muhtevâ |
| title_sort | anadolu da bilinen ilk turkce manzum futuvvetname olan seyh esref b ahmed futuvetnamesinde dini tasavvufi muhteva |
| topic | Fütüvvetnâme Tasavvuf Allah Hz. Peygamber Ayet Hadis |
| url | http://dergipark.org.tr/esoguifd/issue/43905/519539?publisher=ogu |
| work_keys_str_mv | AT aynurkurt anadoludabilinenilkturkcemanzumfutuvvetnameolanseyhesrefbahmedfutuvetnamesindedinitasavvufimuhteva |