Śladami nieznanych przedwojennych żydowskich kolekcjonerów i właścicieli dzieł sztuki
W przedwojennej Polsce istniała spora grupa żydowskich kolekcjonerów i właścicieli dzieł sztuki, w szczególności malarstwa. Nazwiska części z nich pojawiały się w katalogach prestiżowych wystaw organizowanych w Warszawie, Krakowie czy we Lwowie, zarazem wielu innych nie udostępniało publicznie swoi...
Saved in:
| Main Author: | |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | deu |
| Published: |
Stowarzyszenie Centrum Badan nad Zaglada Zydow
2021-12-01
|
| Series: | Zagłada Żydów |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://zagladazydow.pl/index.php/zz/article/view/889 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1849336405019328512 |
|---|---|
| author | Nawojka Cieślińska-Lobkowicz |
| author_facet | Nawojka Cieślińska-Lobkowicz |
| author_sort | Nawojka Cieślińska-Lobkowicz |
| collection | DOAJ |
| description |
W przedwojennej Polsce istniała spora grupa żydowskich kolekcjonerów i właścicieli dzieł sztuki, w szczególności malarstwa. Nazwiska części z nich pojawiały się w katalogach prestiżowych wystaw organizowanych w Warszawie, Krakowie czy we Lwowie, zarazem wielu innych nie udostępniało publicznie swoich zbiorów lub czyniło to incognito. Niemal wszyscy spośród nich zginęli w Zagładzie, a posiadane przez nich dzieła twórców polskich (w tym polsko-żydowskich) i obcych wraz z całym ich majątkiem przepadły na skutek nazistowskich konfiskat albo przywłaszczone przez nieżydowską ludność. Po wojnie istnienie tej zasłużonej dla kultury i sztuki grupy zostało całkowicie wymazane ze zbiorowej pamięci.
Dopiero niedawno pojawiły się pierwsze publikacje poświęcone niektórym przedstawicielom i środowiskom polskich żydowskich kolekcjonerów, łączące się z próbami rekonstrukcji gromadzonych przez nich zbiorów. Są one odosobnione, ponieważ wymagają żmudnych i nierzadko mało owocnych badań archiwalnych. Przykładem takiego obszernego i w znacznej mierze niezbadanego materiału archiwalnego są przywołane przez autorkę kwestionariusze strat wojennych, których zespoły znajdują się w wielu krajowych archiwach. Ich przydatność do badania pojedynczych kolekcji i ich losów, a także losów ich żydowskich właścicieli jest jednak ograniczona. W tym kontekście tym większą wartość mają ogromne zasoby akt odszkodowawczych z tytułu przyjętej w 1957 r. federalnej ustawy restytucyjnej (BRüG), przechowywane w berlińskim Archiwum Państwowym, jako że duża ich część to wnioski polskich Żydów w sprawie zagrabionego im przez Trzecią Rzeszę ruchomego mienia. Ten dotychczas nieeksplorowany w polskich badaniach materiał archiwalny stanowi niezwykle bogate pod wieloma względami źródło wiedzy. Znajdują się tam dossier dziesiątków nieznanych (lub całkowicie zapomnianych) polskich żydowskich właścicieli dzieł sztuki, wśród nich niezaprzeczalnych kolekcjonerów. Złożone przez nich lub ich potomków na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych ubiegłego wieku w Berlinie Zachodnim wnioski odszkodowawcze dostarczają licznych danych na temat dokonywanej przez Niemców grabieży i jej mechanizmów; niekiedy zawierają wiadomości o pochodzeniu zbiorów, wykaz utraconych dzieł lub ich dokładny opis. Berlińskie archiwalia pozwalają też poznać okupacyjne i powojenne losy ograbionych właścicieli, a także ich przedwojenny status, styl życia i manifestujące się m.in. charakterem kolekcjonowanych dzieł ich wybory tożsamościowe. Znaczenia i bogactwa odkrytych w Berlinie źródeł autorka dowodzi na przykładzie trzech roszczeń krakowskich kolekcjonerów: bankiera Artura Wohla, adwokata Schilima Junga oraz właścicieli fabryki dywanów Jakuba i Reginy Mikenbrunów.
|
| format | Article |
| id | doaj-art-2127ccc5bdbe404d9c11b9a5b41d0d24 |
| institution | Kabale University |
| issn | 1895-247X 2657-3571 |
| language | deu |
| publishDate | 2021-12-01 |
| publisher | Stowarzyszenie Centrum Badan nad Zaglada Zydow |
| record_format | Article |
| series | Zagłada Żydów |
| spelling | doaj-art-2127ccc5bdbe404d9c11b9a5b41d0d242025-08-20T03:44:58ZdeuStowarzyszenie Centrum Badan nad Zaglada ZydowZagłada Żydów1895-247X2657-35712021-12-011710.32927/zzsim.889Śladami nieznanych przedwojennych żydowskich kolekcjonerów i właścicieli dzieł sztukiNawojka Cieślińska-Lobkowiczhttps://orcid.org/0000-0002-8646-285X W przedwojennej Polsce istniała spora grupa żydowskich kolekcjonerów i właścicieli dzieł sztuki, w szczególności malarstwa. Nazwiska części z nich pojawiały się w katalogach prestiżowych wystaw organizowanych w Warszawie, Krakowie czy we Lwowie, zarazem wielu innych nie udostępniało publicznie swoich zbiorów lub czyniło to incognito. Niemal wszyscy spośród nich zginęli w Zagładzie, a posiadane przez nich dzieła twórców polskich (w tym polsko-żydowskich) i obcych wraz z całym ich majątkiem przepadły na skutek nazistowskich konfiskat albo przywłaszczone przez nieżydowską ludność. Po wojnie istnienie tej zasłużonej dla kultury i sztuki grupy zostało całkowicie wymazane ze zbiorowej pamięci. Dopiero niedawno pojawiły się pierwsze publikacje poświęcone niektórym przedstawicielom i środowiskom polskich żydowskich kolekcjonerów, łączące się z próbami rekonstrukcji gromadzonych przez nich zbiorów. Są one odosobnione, ponieważ wymagają żmudnych i nierzadko mało owocnych badań archiwalnych. Przykładem takiego obszernego i w znacznej mierze niezbadanego materiału archiwalnego są przywołane przez autorkę kwestionariusze strat wojennych, których zespoły znajdują się w wielu krajowych archiwach. Ich przydatność do badania pojedynczych kolekcji i ich losów, a także losów ich żydowskich właścicieli jest jednak ograniczona. W tym kontekście tym większą wartość mają ogromne zasoby akt odszkodowawczych z tytułu przyjętej w 1957 r. federalnej ustawy restytucyjnej (BRüG), przechowywane w berlińskim Archiwum Państwowym, jako że duża ich część to wnioski polskich Żydów w sprawie zagrabionego im przez Trzecią Rzeszę ruchomego mienia. Ten dotychczas nieeksplorowany w polskich badaniach materiał archiwalny stanowi niezwykle bogate pod wieloma względami źródło wiedzy. Znajdują się tam dossier dziesiątków nieznanych (lub całkowicie zapomnianych) polskich żydowskich właścicieli dzieł sztuki, wśród nich niezaprzeczalnych kolekcjonerów. Złożone przez nich lub ich potomków na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych ubiegłego wieku w Berlinie Zachodnim wnioski odszkodowawcze dostarczają licznych danych na temat dokonywanej przez Niemców grabieży i jej mechanizmów; niekiedy zawierają wiadomości o pochodzeniu zbiorów, wykaz utraconych dzieł lub ich dokładny opis. Berlińskie archiwalia pozwalają też poznać okupacyjne i powojenne losy ograbionych właścicieli, a także ich przedwojenny status, styl życia i manifestujące się m.in. charakterem kolekcjonowanych dzieł ich wybory tożsamościowe. Znaczenia i bogactwa odkrytych w Berlinie źródeł autorka dowodzi na przykładzie trzech roszczeń krakowskich kolekcjonerów: bankiera Artura Wohla, adwokata Schilima Junga oraz właścicieli fabryki dywanów Jakuba i Reginy Mikenbrunów. https://zagladazydow.pl/index.php/zz/article/view/889kolekcjonerstwo w Polsce przedwojennejzbiory artystyczne polskich Żydówmalarze polscymalarze polsko-żydowscynazistowski rabunek dzieł sztukiGeneralne Gubernatorstwo |
| spellingShingle | Nawojka Cieślińska-Lobkowicz Śladami nieznanych przedwojennych żydowskich kolekcjonerów i właścicieli dzieł sztuki Zagłada Żydów kolekcjonerstwo w Polsce przedwojennej zbiory artystyczne polskich Żydów malarze polscy malarze polsko-żydowscy nazistowski rabunek dzieł sztuki Generalne Gubernatorstwo |
| title | Śladami nieznanych przedwojennych żydowskich kolekcjonerów i właścicieli dzieł sztuki |
| title_full | Śladami nieznanych przedwojennych żydowskich kolekcjonerów i właścicieli dzieł sztuki |
| title_fullStr | Śladami nieznanych przedwojennych żydowskich kolekcjonerów i właścicieli dzieł sztuki |
| title_full_unstemmed | Śladami nieznanych przedwojennych żydowskich kolekcjonerów i właścicieli dzieł sztuki |
| title_short | Śladami nieznanych przedwojennych żydowskich kolekcjonerów i właścicieli dzieł sztuki |
| title_sort | sladami nieznanych przedwojennych zydowskich kolekcjonerow i wlascicieli dziel sztuki |
| topic | kolekcjonerstwo w Polsce przedwojennej zbiory artystyczne polskich Żydów malarze polscy malarze polsko-żydowscy nazistowski rabunek dzieł sztuki Generalne Gubernatorstwo |
| url | https://zagladazydow.pl/index.php/zz/article/view/889 |
| work_keys_str_mv | AT nawojkacieslinskalobkowicz sladaminieznanychprzedwojennychzydowskichkolekcjonerowiwłascicielidziełsztuki |