مدلسازی تغییرات مکانی مؤلفههای کیفی آب با استفاده از متغیرهای ژئومورفومتری (مطالعه موردی: حوضههای آبخیز تالش)
آگاهی از تغییرات مکانی کیفیت آب رودخانه ها و عوامل موثر بر آن به جهت نیاز مبرم مصارف مختلف انسانی به آب سالم اهمیت اساسی دارد. تحقیق حاضر با در پیش گرفتن رویکرد سیستمی و با هدف مدل سازی روابط کمی بین خصوصیات هندسی حوضه آبخیز و تغییرات مکانی مولفه های کیفی آب در حوضه های آبخیز تالش انجام گرفت. ابز...
Saved in:
| Main Authors: | , , |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | English |
| Published: |
Ferdowsi University of Mashhad
2025-06-01
|
| Series: | جغرافیا و مخاطرات محیطی |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://geoeh.um.ac.ir/article_46278_98935988e7d4a3306cfebbd626b45235.pdf |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1849683784379662336 |
|---|---|
| author | فهیمه پورفراش زاده عقیل مددی مرتضی قراچورلو |
| author_facet | فهیمه پورفراش زاده عقیل مددی مرتضی قراچورلو |
| author_sort | فهیمه پورفراش زاده |
| collection | DOAJ |
| description | آگاهی از تغییرات مکانی کیفیت آب رودخانه ها و عوامل موثر بر آن به جهت نیاز مبرم مصارف مختلف انسانی به آب سالم اهمیت اساسی دارد. تحقیق حاضر با در پیش گرفتن رویکرد سیستمی و با هدف مدل سازی روابط کمی بین خصوصیات هندسی حوضه آبخیز و تغییرات مکانی مولفه های کیفی آب در حوضه های آبخیز تالش انجام گرفت. ابزار تحقیق شامل نقشه های زمین شناسی، مدل رقومی ارتفاعی (DEM)، و داده های کیفی آب در 12 ایستگاه هیدرومتری بود. به منظور تشخیص و تعیین روابط کمی از تحلیل های همبستگی و رگرسیونی بین متغیرهای ژئومورفومتری (15 متغیر) و متغیرهای کیفی کل جامدات محلول (TDS) و قابلیت هدایت الکتریکی (EC) کمک گرفته شد. دستیابی به مدل کلی رگرسیونی از طریق روش های جبری و گام به گام میسر شد. نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که روابط همبسته معنی داری بین 8 متغیر مساحت حوضه، متوسط ارتفاع، متوسط شیب، طول رودخانه اصلی، طول آبراهه ها، نسبت انشعاب، تراکم زهکشی، ضریب گراویلیوس، زمان تمرکز، شاخص ناهمواری و دو متغیر کیفی آب وجود دارد. ضرایب همبستگی از 6/0 تا 88/0 متغیر بود. به علاوه، با افزایش میزان متغیرهای مستقل فوق، میزان TDS و EC افزایش یافته و درنتیجه کیفیت آب کاهش یافت. در مدل های رگرسیونی حاصل از اعمال روش جبری، نزدیک به 98 درصد واریانس متغیرهای کیفی TDS و EC قابل توضیح بود. در مدل های رگرسیونی حاصل از اعمال روش گام به گام با استفاده از دو متغیر طول رودخانه اصلی و شیب حوضه به ترتیب 78 و 88 درصد واریانس متغیرهای کیفی TDS و EC قابل توضیح بود. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که با تکیه بر داده های رقومی ارتفاعی و مدل های آماری رگرسیونی می توان به راحتی و با دقت کافی به مدل های کارا و مفید جهت پیش بینی تغییرات مکانی TDS و EC در رودخانه های تالش دست یافت که برای برنامه ریزان و طراحان منابع آب مفید می باشد. |
| format | Article |
| id | doaj-art-1f74ed38984d45c0a4971a397407136e |
| institution | DOAJ |
| issn | 2322-1682 2383-3076 |
| language | English |
| publishDate | 2025-06-01 |
| publisher | Ferdowsi University of Mashhad |
| record_format | Article |
| series | جغرافیا و مخاطرات محیطی |
| spelling | doaj-art-1f74ed38984d45c0a4971a397407136e2025-08-20T03:23:42ZengFerdowsi University of Mashhadجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-16822383-30762025-06-0114232935110.22067/geoeh.2025.90461.152746278مدلسازی تغییرات مکانی مؤلفههای کیفی آب با استفاده از متغیرهای ژئومورفومتری (مطالعه موردی: حوضههای آبخیز تالش)فهیمه پورفراش زاده0عقیل مددی1مرتضی قراچورلو2گروه جغرافیا، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایرانگروه جغرافیا، دانشگاه محقق اردبیلی ، اردبیل، ایرانگروه جغرافیا، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایرانآگاهی از تغییرات مکانی کیفیت آب رودخانه ها و عوامل موثر بر آن به جهت نیاز مبرم مصارف مختلف انسانی به آب سالم اهمیت اساسی دارد. تحقیق حاضر با در پیش گرفتن رویکرد سیستمی و با هدف مدل سازی روابط کمی بین خصوصیات هندسی حوضه آبخیز و تغییرات مکانی مولفه های کیفی آب در حوضه های آبخیز تالش انجام گرفت. ابزار تحقیق شامل نقشه های زمین شناسی، مدل رقومی ارتفاعی (DEM)، و داده های کیفی آب در 12 ایستگاه هیدرومتری بود. به منظور تشخیص و تعیین روابط کمی از تحلیل های همبستگی و رگرسیونی بین متغیرهای ژئومورفومتری (15 متغیر) و متغیرهای کیفی کل جامدات محلول (TDS) و قابلیت هدایت الکتریکی (EC) کمک گرفته شد. دستیابی به مدل کلی رگرسیونی از طریق روش های جبری و گام به گام میسر شد. نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که روابط همبسته معنی داری بین 8 متغیر مساحت حوضه، متوسط ارتفاع، متوسط شیب، طول رودخانه اصلی، طول آبراهه ها، نسبت انشعاب، تراکم زهکشی، ضریب گراویلیوس، زمان تمرکز، شاخص ناهمواری و دو متغیر کیفی آب وجود دارد. ضرایب همبستگی از 6/0 تا 88/0 متغیر بود. به علاوه، با افزایش میزان متغیرهای مستقل فوق، میزان TDS و EC افزایش یافته و درنتیجه کیفیت آب کاهش یافت. در مدل های رگرسیونی حاصل از اعمال روش جبری، نزدیک به 98 درصد واریانس متغیرهای کیفی TDS و EC قابل توضیح بود. در مدل های رگرسیونی حاصل از اعمال روش گام به گام با استفاده از دو متغیر طول رودخانه اصلی و شیب حوضه به ترتیب 78 و 88 درصد واریانس متغیرهای کیفی TDS و EC قابل توضیح بود. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که با تکیه بر داده های رقومی ارتفاعی و مدل های آماری رگرسیونی می توان به راحتی و با دقت کافی به مدل های کارا و مفید جهت پیش بینی تغییرات مکانی TDS و EC در رودخانه های تالش دست یافت که برای برنامه ریزان و طراحان منابع آب مفید می باشد.https://geoeh.um.ac.ir/article_46278_98935988e7d4a3306cfebbd626b45235.pdfکیفیت آب رودخانهژئومورفومتریمدلسازی پیشبینیحوضههای تالشتحلیل رگرسیون |
| spellingShingle | فهیمه پورفراش زاده عقیل مددی مرتضی قراچورلو مدلسازی تغییرات مکانی مؤلفههای کیفی آب با استفاده از متغیرهای ژئومورفومتری (مطالعه موردی: حوضههای آبخیز تالش) جغرافیا و مخاطرات محیطی کیفیت آب رودخانه ژئومورفومتری مدلسازی پیشبینی حوضههای تالش تحلیل رگرسیون |
| title | مدلسازی تغییرات مکانی مؤلفههای کیفی آب با استفاده از متغیرهای ژئومورفومتری (مطالعه موردی: حوضههای آبخیز تالش) |
| title_full | مدلسازی تغییرات مکانی مؤلفههای کیفی آب با استفاده از متغیرهای ژئومورفومتری (مطالعه موردی: حوضههای آبخیز تالش) |
| title_fullStr | مدلسازی تغییرات مکانی مؤلفههای کیفی آب با استفاده از متغیرهای ژئومورفومتری (مطالعه موردی: حوضههای آبخیز تالش) |
| title_full_unstemmed | مدلسازی تغییرات مکانی مؤلفههای کیفی آب با استفاده از متغیرهای ژئومورفومتری (مطالعه موردی: حوضههای آبخیز تالش) |
| title_short | مدلسازی تغییرات مکانی مؤلفههای کیفی آب با استفاده از متغیرهای ژئومورفومتری (مطالعه موردی: حوضههای آبخیز تالش) |
| title_sort | مدلسازی تغییرات مکانی مؤلفههای کیفی آب با استفاده از متغیرهای ژئومورفومتری مطالعه موردی حوضههای آبخیز تالش |
| topic | کیفیت آب رودخانه ژئومورفومتری مدلسازی پیشبینی حوضههای تالش تحلیل رگرسیون |
| url | https://geoeh.um.ac.ir/article_46278_98935988e7d4a3306cfebbd626b45235.pdf |
| work_keys_str_mv | AT fhymhpwrfrạsẖzạdh mdlsạzytgẖyyrạtmḵạnymwlfhhạyḵyfyậbbạạstfạdhạzmtgẖyrhạyzẖỷwmwrfwmtrymṭạlʿhmwrdyḥwḍhhạyậbkẖyztạlsẖ AT ʿqylmddy mdlsạzytgẖyyrạtmḵạnymwlfhhạyḵyfyậbbạạstfạdhạzmtgẖyrhạyzẖỷwmwrfwmtrymṭạlʿhmwrdyḥwḍhhạyậbkẖyztạlsẖ AT mrtḍyqrạcẖwrlw mdlsạzytgẖyyrạtmḵạnymwlfhhạyḵyfyậbbạạstfạdhạzmtgẖyrhạyzẖỷwmwrfwmtrymṭạlʿhmwrdyḥwḍhhạyậbkẖyztạlsẖ |