طرحی از فلسفه دینی در اندیشه فارابی با تمرکز بر «رساله فی أغراض مابعدالطبیعه»
فلسفه فارابی برساختی هوشمندانه از پارهای آیات و اشارات قرآنی و بعضی آموزههای میراث فلسفه یونانی است که سهم خلاقیتهای این فیلسوف نیز در آن محفوظ است. این نوع تألیف قبل از فارابی سابقه داشته و به فلسفه دینی نامبردار است. در این الگوی فکری (فلسفه دینی) اصول اعتقادی موجود در هر یک از ادیان ابراهیمی...
Saved in:
| Main Authors: | , , |
|---|---|
| Format: | Article |
| Language: | fas |
| Published: |
Imam Sadiq University
2025-03-01
|
| Series: | پژوهشنامه فلسفه دین |
| Subjects: | |
| Online Access: | https://prrj.isu.ac.ir/article_77640_7103347ae2fc95a7796b67f3deb9ae6f.pdf |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| _version_ | 1850151044505403392 |
|---|---|
| author | سید محسن حسینی عین اله خادمی عبدالله صلواتی |
| author_facet | سید محسن حسینی عین اله خادمی عبدالله صلواتی |
| author_sort | سید محسن حسینی |
| collection | DOAJ |
| description | فلسفه فارابی برساختی هوشمندانه از پارهای آیات و اشارات قرآنی و بعضی آموزههای میراث فلسفه یونانی است که سهم خلاقیتهای این فیلسوف نیز در آن محفوظ است. این نوع تألیف قبل از فارابی سابقه داشته و به فلسفه دینی نامبردار است. در این الگوی فکری (فلسفه دینی) اصول اعتقادی موجود در هر یک از ادیان ابراهیمی (برای پیروان هر کدام از این ادیان) به عنوان اصل مفروض در نظر گرفته میشود و از میان آموزههای فلسفی، آنهایی که با این اصول موضوعه تقابل نداشته باشند، در برساخت یک نظام فلسفی دینی با تنظیمی سازگار مورد استفاده قرار میگیرند. به زعم ما، میتوان طرح اولیهای از نزدیک شدن به فلسفه دینی در عالم اسلام را در رساله فی أغراض مابعدالطبیعة فارابی مشاهده کرد. او در این رساله ابتدا الله را مبدأ موجود مطلق دانسته و آن بخشی از مابعدالطبیعه را که عهدهدار بررسی مبدأ موجودات است شایسته نام علم الهی میداند. در ادامه، موضوع اول مابعدالطبیعه را موجود مطلق معرفی میکند. فارابی از این دو مقدمه نتیجه میگیرد که علم الهی به وجهی همان مابعدالطبیعه است. این برداشت وی منجر به دگردیسی مابعدالطبیعه به الهیات در عالم اسلام شده است. این هرگز به معنای آن نیست که الله موضوع فلسفه اسلامی شده باشد، بلکه میتوان گفت الله (به عنوان مبدأ وجود) محور فلسفه اسلامی و اندیشه توحیدی قرار گرفته و به تبع آن مفاهیم اصلی اعتقادی مانند نبوت و معاد وارد فلسفه اسلامی میشود. به علاوه میتوان خطوط برجسته از طرح فلسفه دینی را در آثار دیگر این فیلسوف مانند آراء أهل المدینة الفاضلة، السیاسة المدنیة، و رسالههای الجمع، الملة و الحروف مشاهده کرد. این امر بیانگر آن است که الگوی فلسفه دینی در حکم بنمایه و اندیشه بنیادین در نگارش آثار فارابی بوده است. |
| format | Article |
| id | doaj-art-11ec3928ac1f473eaceeb0a269d6eb22 |
| institution | OA Journals |
| issn | 2228-6578 2228-6586 |
| language | fas |
| publishDate | 2025-03-01 |
| publisher | Imam Sadiq University |
| record_format | Article |
| series | پژوهشنامه فلسفه دین |
| spelling | doaj-art-11ec3928ac1f473eaceeb0a269d6eb222025-08-20T02:26:23ZfasImam Sadiq Universityپژوهشنامه فلسفه دین2228-65782228-65862025-03-01231476410.30497/prr.2024.245196.186677640طرحی از فلسفه دینی در اندیشه فارابی با تمرکز بر «رساله فی أغراض مابعدالطبیعه»سید محسن حسینی0عین اله خادمی1عبدالله صلواتی2دانشآموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی، تهران، ایران.استاد گروه الهیات، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی، تهران، ایران.استاد گروه الهیات، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی، تهران، ایران.فلسفه فارابی برساختی هوشمندانه از پارهای آیات و اشارات قرآنی و بعضی آموزههای میراث فلسفه یونانی است که سهم خلاقیتهای این فیلسوف نیز در آن محفوظ است. این نوع تألیف قبل از فارابی سابقه داشته و به فلسفه دینی نامبردار است. در این الگوی فکری (فلسفه دینی) اصول اعتقادی موجود در هر یک از ادیان ابراهیمی (برای پیروان هر کدام از این ادیان) به عنوان اصل مفروض در نظر گرفته میشود و از میان آموزههای فلسفی، آنهایی که با این اصول موضوعه تقابل نداشته باشند، در برساخت یک نظام فلسفی دینی با تنظیمی سازگار مورد استفاده قرار میگیرند. به زعم ما، میتوان طرح اولیهای از نزدیک شدن به فلسفه دینی در عالم اسلام را در رساله فی أغراض مابعدالطبیعة فارابی مشاهده کرد. او در این رساله ابتدا الله را مبدأ موجود مطلق دانسته و آن بخشی از مابعدالطبیعه را که عهدهدار بررسی مبدأ موجودات است شایسته نام علم الهی میداند. در ادامه، موضوع اول مابعدالطبیعه را موجود مطلق معرفی میکند. فارابی از این دو مقدمه نتیجه میگیرد که علم الهی به وجهی همان مابعدالطبیعه است. این برداشت وی منجر به دگردیسی مابعدالطبیعه به الهیات در عالم اسلام شده است. این هرگز به معنای آن نیست که الله موضوع فلسفه اسلامی شده باشد، بلکه میتوان گفت الله (به عنوان مبدأ وجود) محور فلسفه اسلامی و اندیشه توحیدی قرار گرفته و به تبع آن مفاهیم اصلی اعتقادی مانند نبوت و معاد وارد فلسفه اسلامی میشود. به علاوه میتوان خطوط برجسته از طرح فلسفه دینی را در آثار دیگر این فیلسوف مانند آراء أهل المدینة الفاضلة، السیاسة المدنیة، و رسالههای الجمع، الملة و الحروف مشاهده کرد. این امر بیانگر آن است که الگوی فلسفه دینی در حکم بنمایه و اندیشه بنیادین در نگارش آثار فارابی بوده است.https://prrj.isu.ac.ir/article_77640_7103347ae2fc95a7796b67f3deb9ae6f.pdfفارابیفلسفه دینیفلسفه اسلامیفلسفه یونانیفی أغراض مابعدالطبیعة |
| spellingShingle | سید محسن حسینی عین اله خادمی عبدالله صلواتی طرحی از فلسفه دینی در اندیشه فارابی با تمرکز بر «رساله فی أغراض مابعدالطبیعه» پژوهشنامه فلسفه دین فارابی فلسفه دینی فلسفه اسلامی فلسفه یونانی فی أغراض مابعدالطبیعة |
| title | طرحی از فلسفه دینی در اندیشه فارابی با تمرکز بر «رساله فی أغراض مابعدالطبیعه» |
| title_full | طرحی از فلسفه دینی در اندیشه فارابی با تمرکز بر «رساله فی أغراض مابعدالطبیعه» |
| title_fullStr | طرحی از فلسفه دینی در اندیشه فارابی با تمرکز بر «رساله فی أغراض مابعدالطبیعه» |
| title_full_unstemmed | طرحی از فلسفه دینی در اندیشه فارابی با تمرکز بر «رساله فی أغراض مابعدالطبیعه» |
| title_short | طرحی از فلسفه دینی در اندیشه فارابی با تمرکز بر «رساله فی أغراض مابعدالطبیعه» |
| title_sort | طرحی از فلسفه دینی در اندیشه فارابی با تمرکز بر رساله فی أغراض مابعدالطبیعه |
| topic | فارابی فلسفه دینی فلسفه اسلامی فلسفه یونانی فی أغراض مابعدالطبیعة |
| url | https://prrj.isu.ac.ir/article_77640_7103347ae2fc95a7796b67f3deb9ae6f.pdf |
| work_keys_str_mv | AT sydmḥsnḥsyny ṭrḥyạzflsfhdynydrạndysẖhfạrạbybạtmrḵzbrrsạlhfyạgẖrạḍmạbʿdạlṭbyʿh AT ʿynạlhkẖạdmy ṭrḥyạzflsfhdynydrạndysẖhfạrạbybạtmrḵzbrrsạlhfyạgẖrạḍmạbʿdạlṭbyʿh AT ʿbdạllhṣlwạty ṭrḥyạzflsfhdynydrạndysẖhfạrạbybạtmrḵzbrrsạlhfyạgẖrạḍmạbʿdạlṭbyʿh |