تحلیل تجربه‌های عرفانی ازدیدگاه اقبال‌‌لاهوری و تاثیرآن بر اندیشه‌های‌‌کلامی او - امجد محمدمرادی; بهمن نزهت (نقد تحلیل و زیبایی شناسی متون)
اقبال با واکاوی سیر تاریخی اندیشه‌های دینی در پی ره‌‌یافتی جدید از نظام معرفتی دین برآمد و درصدد بود که با ایجاد یک اندیشه منسجم فلسفی آرای‌‌خود را با تمامی جوانب حیات فردی و اجتماعی انسان‌‌ها پیوند بدهد. او از منظر تجربه‌‌ دینی به‌‌ حیات دینی می‌‌نگریست و با تعمّق در آیات قرآن و بهره‌‌گرفتن از تجربیّات آفاقی و انفسی، جهت نیل به تجربیّات عرفانی و دست‌‌یابی به «خود» برتر، به دنبال ارائه نوعی تبیین فوق‌‌طبیعی‌‌ از دین برآمد‌‌ و ضمن بررسی فلسفه دین، با نوعی الهیات‌‌ طبیعی حاکم بر جهان‌‌ که مبتنی بر عقلانیت افراطی بود، به مخالفت برخاست. او میراث کهن اسلام را می‌‌کاوید. شیوه‌‌های کلامی گذشتگان را توان رویارویی با نیازهای‌‌ روز نمی‌‌دید، درنتیجه با نقبی به دنیای درون‌‌خود در پی دستیابی به حقیقت، به مقوله‌‌ای بنیادین و ضروری از دین نایل شد که عمیق‌ترین آن تجربه‌های‌‌عرفانی بود. اقبال با درنظرداشتن ترقیات اخیرعلم و معرفت بشری با روشنگری‌‌های‌‌خود در این مسیر در پی احیا و نوسازی فلسفه‌‌ی ‌‌دین برآمد. نگارندگان‌‌ در این پژوهش برآنند ضمن پرداختن به ماهیّت تجربه‌‌ دینی- عرفانی از منظراندیشمندان غربی، با روشی توصیفی- تحلیلی مؤلفه‌‌های تجربیات‌‌عرفانی را از دیگاه اقبال‌‌لاهوری تحلیل‌‌کنند و تاثیر این مؤلفه‌‌ها را براندیشه‌‌های کلامی او مورد تحلیل و بررسی قراردهند. از نتایج این پژوهش می‌‌توان به این موارد اشاره کرد که اقبال ضمن تاثرپذیری از آرای متکلمین گذشته محدودنگری‌‌های آنان را جوابگوی نیازهای عصر نمی‌‌بیند و با انتقاد از روش آنان، مسلک عارفان را می‌‌ستاید و از طرف‌‌ دیگر تکامل اجتماعی و سعادت بشری را نیازمند تعبیری روحانی از جهان می‌‌بیند.