خوشه‌‏بندی کشورهای هدف صادرات گُل محمدی و فرآورده‌های آن از ایران - ابوالفضل محمودی; مجید مطلبی گرکانی; رویا محمدزاده (اقتصاد کشاورزی و توسعه)
به باور کارشناسان، گرچه ایران بزرگ‏ترین تولیدکننده گل محمدی در جهان است، اما در بازار جهانی صادرات اسانس و فرآورده‌های آن چندان جایگاهی ندارد. بخش اعظم گل محمدی تولیدی در ایران به‏‌صورت گلاب و گل و گلبرگ تازه و خشـک در داخل و خارج کشـور بـه مصرف مـی‌رسـد، در حالی که سودآوری در تولید و صادرات اسانس و عطریات و نیز فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی گل محمدی است. از این‏‌رو، در مطالعه حاضر، پس از محاسبه شاخص‌های سهم بازار، اندازه بازار، استمرار واردات، قیمت صادراتی، شاخص هرفیندال- هیرشمن و ریسک قیمت صادراتی، کشورهای هدف با بهره‌گیری از خوشه‌‏بندی K میانگین، بر اساس درجه تشابه با شاخص‌های یادشده بررسی شدند. داده‌های مورد نیاز تحقیق برای دوره 1400-1391 از گمرک جمهوری اسلامی ایران جمع‌آوری شد. بر اساس نتایج پژوهش، کشورهای واردکننده گُل محمدی در پنج خوشه گروه‌بندی شدند. کشورهای واردکننده گلاب ایران نیز از نظر شباهت با شاخص‌های یادشده، در پنج خوشه و کشورهای واردکننده اسانس گُل محمدی ایران در چهار خوشه جای گرفتند. بدیهی است که هرگونه برنامه‌ریزی برای حفظ بازارهای هدف، کاهش ریسک قیمت صادراتی و استمرار درآمدی و همچنین، افزایش سهم بازار صادراتی ایران نیازمند توجه به سیاستگذاری سازگار برای کشورهای واقع در هر خوشه است. البته، اولویت صادرات به کشورهای هدف از خوشه اول آغاز می‏‌شود و سپس، به خوشه‌های بعدی توسعه می‌یابد. در نهایت نیز با توجه به یافته‌های تحقیق، پیشنهاد می‌شود که سیاست توسعه صادرات اسانس گل محمدی و صنایع تکمیلی وابسته به آن مد نظر سیاست‏گذاران قرار گیرد.