İstisnâ‘ Sözleşmesinde Yüklenicinin Eseri Teslim Zamanını Geciktirmesine Bağlanan Cezâî Şart - Alime Çelik (Dini Araştırmalar)
Bu çalışma, sözleşmelerdeki cezâî şartların hukuki niteliğini ve sonuçlarını inceleyerek, bunların işlevi, uygulanabilirliği ve yargısal müdahale süreçlerine odaklanmaktadır. Cezâî şart, borçlunun alacaklıya karşı yerine getirmeyi taahhüt ettiği borcu hiç veya gereği gibi yerine getirmemesi ya da geç ifa etmesi durumunda alacaklıya önceden hukukî işlem ile belirlenmiş ekonomik değer taşıyan bir edimi yerine getirmeyi taahhüt etmesidir. Cezâi şart asıl sözleşmeye bağlı fer’î bir nitelik taşıyan hukukî işlemdir. Asıl sözleşmenin geçersiz olması durumunda cezâi şart geçersizdir. Cezâî şart, sözleşmeye taraf olan kişileri yükümlülüklerini yerine getirmeye teşvik eden ve ihlal durumunda zarar gören tarafı tazmin etmeyi amaçlayan bir mekanizma olarak işlev görmektedir. Cezâî şart, tazminat ile benzerlik gösterse de tazminattan farklı kendine özgü bir hukukî işlemdir. Cezâî şart, borcun hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesi durumunda seçimlik cezâî şart, belirlenen zaman ve yerde ifa edilmemesi halinde ise de ifaya eklenen cezâî şart şeklinde çeşitlerden oluşmaktadır. Ayrıca tarafların kendi özgür iradeleri ile kararlaştırdıkları cezâî şartın aşırı yüksek olması durumunda borçlu hâkime başvurarak indirilmesini talep edebilir. Hâkim cezâî şart miktarını fazla bulması durumunda takdir yetkisini kullanarak miktarın indirilmesine karar verebilir.Cezâî şart günümüzde birçok hukukî işleme konulmaktadır. İstisnâ‘ sözleşmesinde de eserin teslim tarihi işsahibi açısından büyük önem taşıyabileceğinden ifa zamanına uyulmaması durumunda ödenmek üzere bir cezâî şart kararlaştırılmaktadır. İstisnâ‘, zimmette sabit olan mebî‘ üzerinde işçiliğin/amelin şart olduğu nitelikleri önceden belirlenmiş bir eseri/masnû‘ meydana getirmek için yapılmış ivazlı bir sözleşmedir. İstisnâ‘, iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme olduğu için her bir taraf diğerine karşı aslî bir edim yüklemektedir. İstisnâ‘ sözleşmesinde yüklenici sipariş verilen eseri sözleşmede belirlenen koşullara uygun olarak meydana getirip zilyetlik ve mülkiyetini iş sahibine devretme, işsahibi de bedel ödeme borcu altına girmektedir. Çalışmamızda istisnâ‘ sözleşmesinde cezâî şart konusu ile ilgili metinler üzerinden detaylı bir analiz yapılarak yüklenicinin eseri teslim borcu, cezâî şartın hukukî niteliği, cezâî şart tazminat ilişkisi, cezâî şartın çeşitleri, yüklenicinin eseri zamanında ya da hiç teslim etmemesi durumunda istisnâ‘ sözleşmesinde cezâî şart konulup konulamayacağı ele alınmaktadır. Metinler üzerinden yaptığımız analiz neticesinde istisnâ‘ sözleşmesinde cezâî şartın, sözleşme özgürlüğü ile yargısal denetim arasındaki dengeyi vurgulamakta, bu şartın uygulanmasında ölçülülük ve adalet ilkelerinin önemini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma, günümüzde sözleşmelerde cezâî şartın rolü ve etkinliği konusunda devam eden hukuki tartışmalara katkı sağlamayı amaçlamaktadır.