Yapay Zekâ Çağında Kişisel Veri Mahremiyeti - Hüseyin Ensari Eryılmaz (TSBS Bildiriler Dergisi)
Yapay Zekâ (YZ), 1950’li yıllarda Alan Turing’in “Makineler Düşünebilir mi?” sorusu ile gündemimize girmiş, son dönemde yapılan insansı makine tasarımlarında ciddi başarılara ulaşılmıştır. YZ’nın gelişimi büyük veri ile büyük veri de daha fazla kişisel verinin toplanması ile yakından ilişkilidir. Bu durum özellikle felsefi alanda özgürlük tartışmalarının arttığı, bireye vurgunun ön plana çıktığı günümüzde bireyler açısından oldukça önemli olan kişisel veri mahremiyeti ile ilgili birçok problemi de beraberinde getirmektedir. Veri mahremiyeti ile ilgili ulusal ve uluslararası birçok yasal düzenlemeye sahip olsak da ilgili teknolojilerin geliştirilme süreçlerini denetleyen bir düzenleme bulunmamaktadır. YZ sahip olduğu teknik yeterlilikler açısından genellikle “Dar Yapay Zekâ”, “Genel Yapay Zekâ” ve “Süper Zekâ” olarak sınıflandırılmaktadır. Felsefede büyük ilgi gören YZ, mantıktan estetiğe, hukuktan etiğe ve hatta tıptan sanata disiplinlerarası birçok yeni araştırma alanını da beraberinde getirmektedir. Yeni gelişen teknolojiler karşısında, felsefenin yeni bir araştırma dizisi doğurması da kaçınılmaz gözükmektedir. Bildirimizde YZ’ya dair bu üç kavramı, bu kavramın mahremiyet kavramı ile olan ilişkisini, kişisel mahremiyet alanlarımıza dair oluşan ve oluşabilecek riskleri ve bu riskleri azaltmak için yapılması gerekenleri inceledik. Çalışmamızda literatür taraması yaparak nitel veri analizi yöntemini kullandık. Yaptığımız araştırmalarda, mahremiyet kavramının, genellikle teknolojik gelişmelerle ilgili kişisel verilerin güvenliğinin sağlanması ve bireylerdeki mahremiyet algısının değişimiyle ilgili olduğunu tespit ettik. Ancak bu çalışmaların mevcut gelişmeleri kapsamadığını gördük. Bildirimizde şu sorulara cevap vermeye çalıştık: “YZ, Dar YZ, Genel YZ, Süper Zekâ ve Kişisel Veri Mahremiyeti” kavramları ile ne kastedilmektedir? YZ kavramları ve kişisel veri mahremiyeti ilişkisiyle ilgili çalışmalar yapılmış mıdır? Kişisel veri mahremiyeti ile ilgili riskler nelerdir? Bu riskler nasıl azaltılabilir? Bildirimizin amacı, bu alanda çalışan bilim insanlarının son dönemde daha yüksek sesle ifade etmeye başladıkları YZ geliştirme süreçlerindeki riskleri belirtmek; kişisel mahremiyet içeren verilerin, bulut teknolojisinde bizden habersiz veya farkında olmadan verdiğimiz izinlerle toplanması ve depolanması; bu verilerin YZ’nın eğitiminde kullanılması durumunda ortaya çıkacak problemleri ve bu sorunları azaltmak için gerçekleştirilebilecek çözüm önerilerini tartışmaktır. Bu kapsamdaki son gelişmelere sosyal bilimcilerin dikkatini çekmek, bu alanla ilgili gelişmelerden haberdar etmek büyük önem arz etmektedir. Yaptığımız incelemeler ve analizler sonucunda yeni yeterlilikler kazanan YZ’nın, etkilediği alanlarla ilgili çalışmaların interdisipliner bir bakış açısıyla ele alınması gerektiği, bu alandaki çalışmaların sadece mühendislere bırakılmasının yakın gelecekte pek çok problemi beraberinde getireceği tespit edilmiştir. Hayatımızın her anını kapsayan akıllı makinelere karşı mahremiyet alanlarımızın muhafazasının oldukça zor olduğu, yaşanabilecek problemleri azaltmak için bireysel bilinçlenmenin önemi, YZ geliştirme süreçleri ile ilgili yasal düzenlemelerin gerçekleştirilmesi gerektiği, problemi çıkaran YZ teknolojilerinin aynı zamanda çözümün de bir parçası kılınabileceği sonucuna ulaşılmıştır.