ORTAÇAĞ SONRASI AVRUPA VE İSLÂM FELSEFE TARİHİ VE FELSEFE TARİHİ YAZICILIĞI ÜZERİNE: ARS DİSPUTANDİ VE Â DÂBÜ’L-BAHS BAĞLAMINDA BİR ANALİZ - Mehmet K. Karabela (Felsefe Dünyası)
Bu makale, ortaçağ sonrası Avrupa ve İslâm felsefesinde yer etmiş tartışmateorileri üzerine yazılan eserleri analiz etmektedir. On ikinci yüzyılın sonlarındaortaya çıkan ve logica moderna olarak bilinen tartışma sanatı ars obligatoria’yailişkin Batı yazını, on altıncı yüzyılda ars disputandi olarak bilinen yeni bir metodadönüşmüştür. Ars disputandi ve âdâbü’l-bahs eserleri, on altıncı yüzyıldanon sekizinci yüzyıla kadar, Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya’daki pek çok ortaçağ sonrası ilim adamı tarafından yorumlanmış, ancak, tartışma teorisine ilişkingerek Arapça gerekse Latince yazın türleri orta çağ sonrası dönemlerde değişiklikgeçirmiştir. Bu makale, Orta çağ sonrası ars disputandi metodunu, İslâm felsefetarihinde klasik sonrası dönemde ortaya çıkan âdâbü’l-bahs ile karşılaştırmakla (a) her iki teorinin kendi klasik formlarından nasıl farklılaştığını ve ikisinin hanginoktalarda buluştuğunu ve ayrıldığını ve (b) Avrupa ve İslâm felsefesi tarihi çalışmalarıarasında yeterli iletişimin bulunmamasından kaynaklanan felsefe tarihiaraştırmalarında “tarih yazıcılığı sorunsalını” göstermeyi amaçlamaktadır.