ارزیابی تنوع ژنتیکی گندم‌های دیپلوئید T. urartu بر اساس داده‌های ریخت شناختی و نشانگرهای RAPD - امیر عزیزیان; جواد مظفری; بهمن یزدی صمدی; علی اکبر شاه نجات بوشهری; محمد رضا نقوی (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
تنوع ژنتیکی در 22 مورفوتیپ گندم‌ دیپلوئید T. urartu (ژنوم AA) با استفاده از صفات ریخت شناسی و نشانگرهای RAPD بررسی گردید. ارزیابی‌ها براساس 17 صفت ریخت‌شناسی و زراعی انجام شد و پارامترهای آماری صفات زراعی شامل پراکندگی و تنوع محاسبه گردید. نتایج نشان‌دهنده تنوع ژنتیکی بالایی برای اکثر صفات مورد مطالعه بود. در مطالعات زراعی و ریخت‌شناسی تشابه موجود بین مورفوتیپ‌ها با استفاده از ضریب فاصله اقلیدسی بدست آمد. دندروگرام بر اساس روش UPGMA ترسیم شد. نتایج تجزیه خوشه‌ای مورفوتیپ‌های جمع‌آوری شده از اردن و سوریه را از مورفوتیپ‌های جمع‌آوری شده از ایران، ترکیه و عراق متمایز کرد. در ارزیابی‌های مولکولی DNA نیز 12 آغازگر RAPD چند‌شکلی بین مورفوتیپ‌ها نشان دادند، و 112 باند تولید شد که 75 باند (67%) در بین مورفوتیپ‌ها چندشکل بودند. تجزیه خوشه‌ای نشانگرهای RAPD براساس حضور و عدم حضور باند با استفاده از ضریب تشابه جاکارد مبتنی بر روش UPGMA انجام گرفت. نتایج تجزیه خوشه‌ای نشان داد که روابط ژنتیکی مورفوتیپ‌ها بر اساس نشانگر RAPD تبعیتی از فواصل جغرافیایی ندارد. مقایسه دندروگرام بر اساس دو روش مورد ارزیابی نشان داد که کارایی نشانگرهای RAPD نسبت به صفات مورفولوژیک در ارزیابی تنوع ژنتیکی ژرم‌پلاسم T. urartu بهتر می‌باشد. همچنین همبستگی ضعیفی بین ماتریس‌های حاصل از تجزیه و تحلیل‌های ریخت‌شناسی و مولکولی مشاهده شد(21R= 0/) و از آنجاییکه این دو روش جنبه‌های متفاوتی از تنوع ژنتیکیT. urartu را اندازه‌گیری می‌کنند، استفاده از هر دو روش ارزیابی ریخت‌شناسی و نشانگرهای ملکولی (RAPD) در ارزیابی تنوع ژنتیکی اطلاعات مفیدی ایجاد نموده و تکمیل کننده هم می‌باشند.