بررسی تنوع ژنتیکی برخی از ژنوتیپ های زالزالک براساس خصوصیات مورفولوژیکی برگ و میوه - محسن مظفری; جواد عرفانی مقدم; آرش فاضلی (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
سابقه و هدف: زالزالک یکی از میوههای جنگلی مناطق معتدله در سراسر جهان میباشد و از مهمترین گیاهان دارویی دوران باستان شناخته شده است که به عنوان یک داروی گیاهی برای درمان نارسایی قلبی و بیماریهای قلبی عروقی در سراسر جهان مورد استفاده قرار میگیرد. هدف از این تحقیق، ارزیابی تنوع ژنتیکی و گروهبندی برخی از ژنوتیپهای زالزالک غرب و شمال کشور براساس صفات کمی و کیفی برگ و میوه به منظور تعیین فاصله ژنتیکی بین آنها بود. همچنین شناسایی ژنوتیپهای مطلوب براساس ارزیابی صفات مختلف از نظر گیاهشناسی و باغبانی میتواند در حفظ ژرمپلاسم و اصلاح این محصول موثر باشد. مواد و روشها: در این پژوهش بررسی تنوع ژنتیکی بین 30 ژنوتیپ زالزالک متعلق به چهار گونه مختلف، با مطالعه 17 صفت مورفولوژیکی مربوط به برگ و میوه صورت گرفت. نمونههای مورد بررسی از چند منطقه در غرب و شمال کشور ایران جمعآوری شدند. نمونههای برگ و میوه در زمان رسیدگی میوه از بخشهای مختلف درخت به طور تصادفی جمعآوری گردیدند. برای ارزیابی صفات مرتبط با برگ از هر ژنوتیپ، 30 برگ به طور تصادفی در سه تکرار انتخاب و صفات مربوط برای آنها ثبت شد. برای ارزیابی صفات مرتبط با میوه از هر ژنوتیپ 10 میوه به طور تصادفی در سه تکرار انتخاب و صفات مربوط برای آنها ثبت گردید. یافتهها: نتایج ارزیابی صفات مورفولوژیکی نشان داد در برخی از صفات مانند وزن میوه، طول و سطح برگ، عمق شیار برگ، طول بذر و طول دمبرگ تنوع بالایی بین نمونهها وجود دارد. نتایج به دست آمده از تجزیه خوشهای، ژنوتیپها را به دو گروه اصلی شامل گونههای pontica و microphylla و دو گونه دیگر یعنی گونههای monogyna و pentagyna تفکیک کرد. تجزیه همبستگی ساده بین صفات نشان داد همبستگی مثبتی بین برخی از صفات وجود دارد. نتایج مربوط به تجزیه عاملها صفات را در پنج عامل اصلی قرار داد و در مجموع نزدیک به 85% از واریانس کل را توجیه کردند. فاکتور اول و دوم که بیشتر مربوط به صفات میوه، بذر و برگ بود، نزدیک به 55% از واریانس کل را توجیه نمودند. در تجزیه به عاملها سطح برگ، طول دمبرگ و تعداد برگ در هر گره به همراه صفات مربوط به بذر و میوه مانند وزن بذر، طول بذر، درصد رطوبت و ماده خشک میوه جزء صفات مهم و تاثیر گذاری بودند که در عامل اول قرار گرفتند و برای ارزیابی ژنوتیپهای زالزالک مناسب هستند. نتیجهگیری: نتایج کلی این تحقیق نشان داد تنوع زیادی در بین ژنوتیپهای زالزالک به لحاظ صفات کمی و کیفی میوه وجود دارد. همچنین وزن میوه به طور معنیداری در بین نمونههای زالزالک متنوع بود و برخی از ژنوتیپهای متعلق به گونه pontica دارای وزن میوه بالا بودند که میتوان آنها را به صورت تجاری کشت و یا در برنامه اصلاح این محصول برای دستیابی به نتاج مطلوبتر استفاده نمود.