بررسی اثرات منابع مختلف نیتروژن بر شاخص‌های زراعی- اقلیمی، عملکرد و کارایی مصرف منابع در سیب‌زمینی - عبدالستار دارابی; محمدرضا رفیع; شهرام امیدواری (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
سابقه و هدف: شاخص‌های اقلیمی که پایه حرارتی دارند همانند درجه روز رشد و واحد هلیوترمال ابزارهای مفیدی برای پیش‌بینی رشد و عملکرد محصولات می‌باشند. کارایی تبدیل گرما و نور به ماده خشک به فاکتورهای ژنتیکی، تاریخ کاشت و نوع محصول بستگی دارد. بنابراین دانش محاسبه واحد‌ تجمع حرارتی که در بیشتر منابع از آن به عنوان درجه روز رشد یاد شده است و هم‌چنین سایر مشتقات ریاضی آن مانند واحد هلیو ترمال و کارایی مصرف دما و نور پیش‌نیاز درک مراحل فنولوژی و تاریخ کاشت مناسب برای ارقام مختلف محصولات زراعی می‌باشد. با توجه به این‌که تاکنون گزارش‌های محدودی در ارتباط با اثرات مدیریت منابع مختلف نیتروژن بر شاخص‌های زراعی - اقلیمی و کارایی مصرف منابع در سیب-زمینی در مناطق نیمه گرمسیری منتشر شده است. این پژوهش با هدف بررسی اثر منابع مختلف نیتروژن بر شاخص‌های زراعی - اقلیمی در مراحل مختلف فنولوژی و کارایی مصرف منابع در دو رقم سیب‌زمینی سانته و ساوالان اجرا گردید.مواد و روش‌ها: این تحقیق به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی بهبهان اجرا گردید. فاکتورهای مورد بررسی عبارت بودند از منابع مختلف کود نیتروژن در چهار سطح: 1- عدم مصرف نیتروژن 2- تامین50% نیتروژن مورد نیاز گیاه از طریق ورمی کمپوست و50% از طریق کود شیمیایی اوره 3- تامین 25% نیتروژن مورد نیاز گیاه از طریق ورمی کمپوست و 75% از طریق کود شیمیایی اوره 4- تامین 100% نیتروژن مورد نیاز گیاه از طریق کود شیمیایی اوره و رقم در دو سطح: سانته و ساوالان. کاشت غده‌های بذری جوانه‌دار دراواسط دی ماه صورت گرفت. یک هفته قبل از برداشت اندام‌های هوایی قطع و غده‌ها در اواخر اردیبهشت ماه برداشت شدند. شاخص‌های زراعی- اقلیمی، درجه روز رشد و واحد هلیوترمال در چهار مرحله رشد و توسعه جوانه‌ها، رشد سبزینه‌ای، غده‌زایی وحجیم شدن غده‌ها محاسبه شدند. صفات اندازه‌گیری شده توسط نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل گردید و میانگین‌ها با استفاده از آزمون چند دامنه‌ای دانکن در سطح احتمال 5% مقایسه شدند. یافته‌ها: مدت زمان مرحله رشد و توسعه جوانه‌ها، درجه روز رشد و واحد هلیوترمال دریافت شده دررقم ساوالان در مقایسه با رقم سانته به طور معنی‌داری کمتر بود. منابع مختلف نیتروژن اثر معنی‌داری بر فاصله زمانی بین کاشت تا سبز شدن غده‌ها و در نتیجه مقدار درجه روز رشد و واحد هلیوترمال دریافت شده در این مرحله فنولوزیکی نداشت. مدت زمان رشد سبزینه‌ای در کلیه تیمارهای مطالعه شده 15 روز بود . قرار گرفتن زود هنگام گیاهان در شرایط مناسب برای غده‌‌ زایی، روز-های کوتاه و شب‌های خنک، سبب گردید که مدت زمان و درحه روز رشد و واحد هلیوترمال دریافت شده در این مرحله پایین باشد. به علت افزایش دما در اردیبهشت ماه مقدار درجه روز رشد و واحد هلیوترمال در مرحله حجیم شدن غده به‌طور قابل‌توجهی نسبت به مراحل قبل بیشتر بود. در این پژوهش مرحله بلوغ مشاهده نشد. عملکرد، کارایی تاثیر دما و کارایی تاثیر واحد هلیوترمال و کارایی مصرف نیتروژن در رقم ساوالان به طور معنی‌داری از رقم سانته بیشتر بود. استفاده از ورمی-کمپوست به عنوان منبع تامین کننده بخشی از نیتروژن مورد نیاز گیاه در هر دو تیمار حاوی این ماده آلی، سبب افزایش عملکرد، کارایی مصرف دما و کارایی مصرف واحد هلیوترمال و کارایی مصرف نیتروژن در این دو تیمار در مقایسه با تامین 100% نیتروژن مورد نیاز گیاه از منبع اوره گردید.نتیجه‌گیری: برای هر دو رقم سانته و ساوالان تیمار تامین75% نیتروژن مورد نیاز از منبع اوره و 25% از منبع ورمی-کمپوست توصیه می‌شود.