ارزیابی لاین های S1 گرده افشان چغندرقند با استفاده از شاخص های تحمل به خشکی - حسن حمیدی; سیده ساناز رمضانپور; مسعود احمدی; حسن سلطانلو (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
سابقه و هدف: گیاهان در مراحل مختلف رشد و نمو خود با تنش‌های زیستی و غیرزیستی مواجه می‌شوند. تنش خشکی به عنوان یک تهدید جدی برای تولید موفق محصولات در سراسر جهان از جمله ایران می‌باشد. یکی از راه‌های انتخاب ارقام متحمل به خشکی، ارزیابی و تعیین قدرت سازگاری آن‌ها در دو محیط تنش و بدون تنش است و با استفاده شاخص‌های گزینش می‌توان ژنوتیپ‌های متحمل را انتخاب کرد. هدف از این تحقیق ارزیابی لاین‌های S1 گرده‌افشان چغندرقند تحت شرایط بدون تنش و تنش خشکی به منظور گزینش لاین‌های امید بخش و متحمل به خشکی می‌باشد.مواد و روش‌ها: این آزمایش به منظور ارزیابی شاخص‌های تحمل به خشکی تعداد 30 ژنوتیپ چغندرقند (29 لاین S1 گرده‌افشان به همراه جمعیت اصلاحی اولیه) و روابط آنها با عملکرد شکر در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی در دو آزمایش جداگانه در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1395 انجام شد. آبیاری‌ها تا مرحله تنک و وجین (استقرار بوته‌ها) به طور معمول انجام شد. آبیاری‌های بعدی در شرایط بدون تنش پس از 90 میلی‌متر و در شرایط تنش خشکی پس از 200 میلی‌متر تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A صورت گرفت. در ارزیابی تحمل و حساسیت لاین‌های مورد مطالعه به تنش خشکی از شاخص‌های YSI (شاخص پایداری عملکرد)، TOL (شاخص تحمل)، MP (میانگین حسابی محصول‌دهی)، GMP (میانگین هندسی محصول‌دهی)، SSI (شاخص حساسیت به تنش)، STI (شاخص تحمل به تنش)، DTI (شاخص تحمل به خشکی)، BTI (شاخص تحمل چغندرقند)، HARM (میانگین هارمونیک)، YI (شاخص عملکرد)، YR (کاهش عملکرد) و DI (شاخص مقاومت به خشکی) استفاده شد. برای مطالعة هم زمان متغیرها، ارتباط بین شاخص ها و شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل تجزیه به مؤلفه‌های اصلی انجام و نمایش ترسیمی بای پلات بر اساس دو مؤلفه اول ترسیم شد. تجزیه واریانس و برآورد همبستگی‌ها با نرم افزار آماری SAS 9.1 و تجزیه به مؤلفه‌های اصلی و رسم نمودار بای پلات به کمک نرم افزار Minitab18.1 انجام شد. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که از نظر عملکرد شکر بین ژنوتیپ‌های مورد بررسی و رژیم‌های مختلف آبیاری تفاوت معنی‌داری در سطح یک درصد وجود دارد. بیشترین عملکرد شکر در شرایط بدون تنش و تنش خشکی به ترتیب در لاینS1-45 (98/8 تن در هکتار) و S1-3 (15/5 تن در هکتار) مشاهده گردید. لاین‌هایS1-80، S1-95، S1-45، S1-3، S1-13، S1-8 و جمعیت اصلاحی اولیه در در هر دو شرایط آبیاری، عملکرد شکر بالاتر از میانگین داشتند و بر پایه دستورالعمل فرناندز جزو گروه A (عملکرد بالا در شرایط بدون تنش و تنش) قرار گرفتند. مطالعه ضرایب همبستگی بین شاخص‌های تحمل و عملکرد شکر در شرایط بدون تنش و تنش خشکی حاکی از برتری شاخص‌های MP، GMP، STI، BTI و HARM بود.نتیجه‌گیری: به طور کلی نتایج نشان داد که لاین‌هایS1-3، S1-45 و S1-80 را که هم از لحاظ شاخص‌های MP، GMP و STI و هم از لحاظ عملکرد شکر تحت شرایط تنش در سطح بالایی قرار داشتند به عنوان متحمل‌ترین ژنوتیپ‌ها به تنش خشکی شناسایی شدند.