XVI-XIX Yüzyıllarda Haremeyn’in Gayrimüslim Misafirleri - Nurettin Gemici (Siyer Araştırmaları Dergisi)

(untitled)
Hac ibadetinin İslam’ın beş temel rükünlerinden birisiolması sebebiyle malî imkânı yerinde olan Müslümanlariçin bir yükümlülüktür. Yüzyıllardır her türlü savaş,siyasal ve sosyal kargaşalara rağmen hac ibadeti hep ifâedilegelmiştir. Haremeyn diye isimlendirilen Mekke veMedine’yi görme isteği, sadece Müslümanlara has bir arzuve istek olmayıp başka nedenler ve mücbir sebeplerleMüslüman olmayanlardan için de geçerli olmuştur.İslam hukukuna göre gayrimüslimlerin hac mahallerinesokulmasının yasak oluşu buraları görmek ve tanımakisteyenlerde aşırı merak ve ilgi uyandırmıştır. Bazıgayrimüslimler Mekke-Medine’ye girebilmek için büyükçaba sarfederken, bazıları efendileriyle birlikte köle olarakveya hac kervanını koruyan bir muhafız olarak bölgeyegelebilmiştir. Bu ziyaretin neredeyse olmazsa olmaz şartıolarak Haremeyn’in ecnebi konuklarının hepsi kendilerinisözde İslam’a girmiş mühtedî veya Müslüman halklardanbirisi gibi göstermişlerdir. Bu arada Kutsal yerleri görmeyiarzu edenlerin bir kısmında sadece merakını giderme ve azbilinen bu yerleri görme arzusu hakimken diğer bir kısmıda istihbarî olarak bilgi edinmek için kendilerini kamuflajetmiş resmi görev icabı bulunmuştur. Belki isimleri belliolan seyyahlar yanında sayı olarak onlardan katbekat fazlasayıda ziyaretçiler hakkında bilgimiz yoktur. Haremeyn’inkonukları arasında Ludovico de Varthema ((1470-1517)buraları 1503 yılında görmüştür. 1513’te Gregorio daQuadra, 1568’de Monsieur Le Blance ve son olarak 1604tarihinde meşhur Johann Wild de hac zamanı buralarıgörmüştür. Joseph Pitts (1663-1735?), Domingo Badia yLeblich Ali Bey al-Abbâsî, Giovanni Finati Hacı Muhammed,Johann Ludwig Buckhardt (1784-1817), Richard FrancisBurton (1821-1890) ve son olarak da sömürgecilerin Kılıçlılakaplı Christiaan Snouck-Hurgronje (1857-1936) sayabiliriz.