17. VE 18. YÜZYIL KIBRIS KADI SİCİLLERİNE GÖRE KÖLELİK İDDİASI KARŞISINDA HÜRLER VE ÂZATLILAR - Ümit Güler (İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi)
Bu çalışmada 17. ve 18. yüzyıl Kıbrıs şer‘î mahkemekayıtlarında yer alan köleliğin veya hürlüğün dava konusu edildiği vakalarincelenmiştir. Araştırmada bu davaların temel olarak iki kategoriye ayrıldığıortaya çıkmıştır. Bunların birincisini âzatlık, ikincisini ise hürlük davalarıoluşturmaktadır. Âzatlık davaları genellikle âzat edilen kölelerinâzatlıklarının inkârı sebebiyle meydana gelmiştir. Burada davacılar kimi zamanmevlalar (köle sahipleri) kimi zaman da âzatlılar ya da köleler olabilmiştir. Çalışmada32 adet âzatlık davasının 28’inde (%88) âzatlığın ispatlandığı 4’ünde iseispatlanamadığı ortaya çıkmıştır. Âzatlıların kazandığı davaların neredeysetamamı âzatlık işlemine şahitlik eden “hür” kişilerin mahkeme huzuruna çıkarakbu durumu beyan etmeleriyle sağlanmıştır.Hürlük davaları ise dolandırıcı olarakadlandırılabilecek kişilerce hür kişilerin köle olarak satılmaları neticesindeortaya çıkmıştır. Bununla beraber kimi zaman kasıtlı ya da kasıtsız olarak hürkişilere yönelik kölelik iddiasında bulunulması da bu davaların sebepleriarasında yer almıştır. Hürlük iddiasıyla açılan tüm davalar, hürriyetarayışında olan davacılar lehine sonuçlanmıştır. Bu bağlamda kölelik isnadınamaruz kalan ya da köle olarak satılan kişilerin Kıbrıs halkından olmadıkları, bunarağmen hürlüklerini ispatlama ve elde etme imkânına kavuştukları dagözlenmiştir.