ارزیابی کاهش عملکرد گندم زمستانه در تداخل با علف هرز چاودار وحشی: مطالعه موردی منطقه شاهکوه-استان گلستان - هادی محمدی; فرشید قادری فر; آسیه سیاه مرگویی; ابراهیم زینلی; جاوید قرخلو (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
سابقه و هدف: چاودار وحشی (Secale cereale) یکی از مهمترین علف‌های هرز غلات زمستانه در دنیا محسوب می شود. خسارت حاصل از تداخل این علف هرز با گندم بیش از سایر گونه های علف هرز می باشد. این گیاه عنوان مهم‌ترین علف هرز گندم در ارتفاعات جنوبی استان گلستان (منطقه شاهکوه) شناخته می‌شود. از آنجایی که سطح زیر کشت گندم در ارتفاعات جنوبی استان گلستان (منطقه شاهکوه) در مقایسه با مناطق جلگه‌ای و کم ارتفاع بسیار پایین‌تر است، تاکنون هیچ توجهی به مشکلات تولید گندم از جمله حضور چاودار وحشی در منطقه مذکور نشده است. مواد و روش‌ها: این آزمایش به صورت پیمایشی در 30 مزرعه گندم زیر کشت رقم الوند و رقم امید در منطقه شاهکوه-استان گلستان طراحی و اجرا گردید. نمونه‌برداری از هر مزرعه در مرحله رسیدگی کامل گندم در ده نقطه در کوادراتی به ابعاد1*1 متر مربع انجام شد. در هر نقطه تمامی بوته‌های گندم و چاودار وحشی برداشت و جهت تعیین تراکم، عملکرد و اجزای عملکرد به آزمایشگاه فیزیولوژی گیاهان زراعی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان منتقل شدند. یافته‌ها: نتایج نشان داد که تعداد بوته‌های چاودار وحشی در مزارع از 0 تا 9 بوته در متر مربع متغیر بود. تعداد سنبله در متر مربع، عملکرد دانه و عملکرد زیست‌توده چاودار وحشی در تمامی تراکم‌ها در تداخل با رقم الوند نسبت به تداخل با رقم امید بیشتر بود. با افزایش تراکم چاودار وحشی صفات مورد بررسی در ارقام گندم کاهش یافتند. به ازای ورود هر بوته چاودار وحشی تعداد سنبله در متر مربع، تعداد دانه ‌در سنبله، وزن هزاردانه، عملکرد دانه، عملکرد زیست‌توده و شاخص برداشت به ترتیب به میزان 64/6، 50/3، 47/2، 28/9، 38/5 و 43/9 درصد در رقم امید و 74/4، 19/4، 93/2، 30/7، 77/3 و 15/7 درصد در رقم الوند کاهش یافتند. کاهش کمتر تعداد سنبله در متر مربع (پنجه بارور) و وزن هزاردانه در رقم الوند می‌تواند نشان‌دهنده توان رقابتی بالاتر آن نسبت به رقم امید باشد. از سوی دیگر، عملکرد دانه این ارقام در شرایط عدم تداخل با چاودار در مزارع تحت کشت بذرهای خودمصرفی تقریبا مشابه مزارع تحت کشت بذرهای گواهی شده (بدون آلودگی به چاودار وحشی) بود. نتیجه گیری: این یافته‌ها نشان دادند که چاودار وحشی نقش مهمی در کاهش عملکرد ارقام گندم در منطقه شاهکوه دارد؛ رقم الوند با توجه به پتانسیل تولید عملکرد بالاتر در هر دو شرایط تداخل و عدم تداخل، رقم مناسب‌تری محسوب می‌شود؛ استفاده از بذرهای گواهی شده ممکن است راهکار اصلی کنترل چاودار وحشی در منطقه شاهکوه باشد.