ROMA HUKUKU'NDA LOCATIO CONDUCTIO REI’NİN TEMEL ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME - Mehmet Yeşiller (Karatekin Hukuk Dergisi)
Roma Hukuku’nda locatio conductio rei, tarafların karşılıklı ve birbirlerine uygun irade beyanları ile kurulan, belirli bir malı, belirli bir ücret karşılığında ve belirli bir süre için kullanmayı (res locata) ya da kullanıp ürünlerinden yararlanmayı (fruenda locata) sağlayan, tam iki tarafı borç altına sokan rızai bir sözleşmedir. Günümüz hukuklarında kira sözleşmesi ve ürün kirası sözleşmelerinin ayrı ayrı düzenlendiği görülürken; Roma’da locatio conductio rei her iki sözleşmeyi de içermekteydi. Roma Sözleşmeler Sistemi içerisinde rızai sözleşmeler grubunda yer alan locatio conductio rei’nin kurulabilmesi için locator ile condcutor’un kira sözleşmesi konusu ve kira bedeli üzerinde anlaşmaları gerekli ve yeterli idi. İvazlı bir sözleşme olması nedeniyle bir bedel kararlaştırılmadan locatio conductio rei’nin meydana gelmesi söz konusu değildi. Sözleşmenin konusunu res mobiles niteliğinde olan köleler ve hayvanlar ile, res immobiles niteliğinde olan tarım arazileri, ahırlar, konutlar ve depolar oluşturabilmekteydi. Ayrıca maddi malların yanında maddi olmayan mallar da sözleşmeye konu olabilmekteydiler. Locatio conductio rei’nin bir iyi niyet sözleşmesi olması nedeniyle anlaşmazlık halinde açılabilecek davalarda hâkimlerin iyi niyetin gereği neyi gerektiriyorsa ona göre karar verebildikleri görülmektedir.