Dini Değerlerin Öz Denetime Etkisi: Sosyal Medya Kullanımı - Meryem Karataş; Hanifi Üker; Handan Yalvaç Arıcı (Cumhuriyet İlahiyat Dergisi)
Bu çalışma, ergenlerin sosyal medya kullanımında öz denetim becerilerini geliştirmede dini değerlerin etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Her yaştan bireyin sosyal medya hesaplarındaki artış, paylaşımlara ve takipçilere ayrılan sürenin çoğalması, bireysel ve sosyal düzeydeki değişimleri de kapsadığı için bu konuya olan ilgiyi artırmaktadır. Özellikle ergenlik dönemindeki bireylerin fiziksel ve zihinsel değişimleri ile sosyal hayatlarındaki dönüşümleri arasındaki uyum çabaları, bu sürecin üzerinde çalışılmasını önemli hale getirmektedir. Sosyal medya kullanımını belirleyen faktörlerden biri olan öz denetim, farklı etmenlerden etkilenebilen karmaşık bir değere sahiptir. Bu açıdan çalışmanın amacı ergenlerin (ortaokul öğrencilerinin) sosyal medya kullanımındaki öz denetim becerilerinin gelişiminde dini değerlerin rolünü ve bu değerlerin nasıl bir etki sağladığını incelemektir. Bu amaca ulaşabilmek için çalışma, karma yöntem desenlerinden sıralı açımlayıcı (önce nicel- sonra nitel) ile yürütülmüş, değişkenler arasındaki ilişkiyi ortaya koymak için nicel yolla veriler toplanmış ve elde edilen sonuçları desteklemek açısından nitel çalışma yapılmıştır. Araştırmanın evreni İstanbul ili Anadolu yakasındaki ortaokul öğrencilerinden oluşmaktadır. Nicel çalışmada 422öğrenciye ulaşılmıştır. Nicel çalışmadan elde edilen veriler doğrultusunda korelasyon bağlamında en yüksek ve en düşük ortalamaya sahip olan 16 öğrenci ile derinlemesine bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Mülakat tekniği kullanılarak öğrencilerin sosyal medya paylaşımlarındaki tetikleyici unsurlar, aile ve arkadaşların etkisi ile öz denetim becerilerinin gelişiminde dini değerlerin rolü araştırılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak dini şuur ölçeği, özkontrol-özyönetim ölçeği ile sosyal medya kullanımı ölçeği kullanılmıştır. Ergenlik dönemi, psikososyal ve bilişsel gelişimin en kritik evrelerinden biri olarak dikkat çeker. Bu dönemde sosyal medya etkileşimlerinin yoğunluğu, gençlerin öz disiplinini, zaman yönetimini, içerik seçimlerini ve sosyal medya üzerindeki karar verme yetilerini büyük ölçüde etkiler. Bu bağlamda, söz konusu faktörlerin incelenmesi bu çalışmanın önemini artırmaktadır. Bu çalışmanın sonuçları, ergenlik döneminin başındaki bireylerin sosyal medya kullanımlarında çeşitli etkenlerin rol oynadığını göstermektedir. Katılımcıların bir kısmı, dini değerlerin öz denetime olan etkisini vurgularken, diğerleri bireysel inançlarının davranışlarını yönlendirdiğini belirtmiştir. Dini değerlere öncelik vermeyen bireylerin, aile ve arkadaşlarına karşı daha tepkili oldukları gözlemlenmiştir. Öte yandan, dini ve ahlaki değerlerinin kendi davranışlarını şekillendirdiğini ifade eden katılımcıların, bu bağlamda dini argümanlar kullandığı ortaya çıkmıştır.