HORASAN ŞEHİRLERİNDEKİ ALIŞVERİŞ MEKÂNLARI VE BU MEKÂNLARDA SATILAN ÜRÜNLER (8-10. YÜZYILLAR) - Yunus Arifoğlu (İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi)
Şehir,toplum ve bireyin hayatını kuşatıcı rollere sahip olduğu kadar, iktisadîfaaliyetlerin de yön vericisiolmuştur. Politik bir değere haiz olan bu mekânın köy ve benzeri yerleşimbirimlerinden farklılığı düzenliliği, sınırı ve kuralları olan bir yer olmasıdır.Çünkü sosyal ve iktisadî bağlamda çıkması muhtemel anlaşmazlıkları çözecekhukuk kuralları da burada ortaya çıkmıştır. Örneğin İslamdünyasının her bölgesinde ve şehrinde var olan “hisbeteşkilatı” şehirdeki iktisadî anlaşmazlıkları çözmek ve düzeni sağlamak içinvardı. İktisadi faaliyetlerinin asılgerçekleştiği yerler, şehirlerdir.Şehirlerde ekonomik hayat çarşı-pazarda vuku bulmaktadır. Şehirleşme Horasan bölgesinde erken birzamana tarihlenmektedir. Horasan bölgesindeşehir hayatının iktisadî akışının gerçekleştiği çarşı-pazar/sûk/bâzâradlı mekânlar, İslamiyet’in başından itibaren bölgenin her şehrindemevcuttu. Bölgede toplumun ihtiyaç duyduğu her türlü ürün bu mekanlarda bulunmaktaydı.10. Yüzyıl İslamcoğrafyacıları bölgedekiçarşılarınihtisaslaşmalarına dair bilgiler sunmaktadırlar. Bu çalışmada ilk olarakHorasan şehirlerindeki çarşı-pazarlar hakkında genel bilgiler verilecektir.Ardından Bölge şehirlerindeki çarşı-pazarlar ayrı ayrı sunulacak olup, bumekânlardaki işleyiş ve denetime de değinilecektir. Son olarak iseçarşı-pazarda ticarete konu olan ürünler ele alınacaktır.