بررسی و نقد صورتگرایانه شعر خلیل مطران و سهراب سپهری از منظر هنجارگریزی و آشنایی زدایی - علی صیادانی; علی رسولی; علی خالقی (پژوهش ادبیات معاصر جهان)
رویکردهای متن‌محور در بررسی متن ادبی اوایل قرن بیستم تحت تأثیر، دیدگاه‌های مبتنی بر زبان‌شناسی، شکل گرفتند. در این میان زبان‌شناسان روس و مکتب فرمالیسم روسی در تحول نقد ادبی قرن بیستم سهم بسزایی داشتند. به گونه‌ای که در تحلیل متن ادبی معتقد بودند که تمام چیزهای ارزشمند یک اثر در خودش نهفته است و عواملی مانند شرایط تاریخی ایجاد یک اثر ادبی، یا هدف از آن و زندگی شاعر در درجات بعدیِ اهمیت، قرار دارد. از آنجا که «آشنایی‌زدایی» ازمهم‌ترین اصطلاحات مکتب فرمالیسم است که مقصود از آن در حوزة ادبیات، کار بردن شگردهای مختلف هنری است که زبان ادبی را برای مخاطبان، بیگانه می‌سازد، عادت‌های زبانی آنان را به هم می‌ریزد، و از این طریق مدت زمان ارتباط با متن و فرایند ادراک آن را طولانی‌تر و لذت بخش‌تر می‌نماید. و در گام بعدی فرمالیست‌ها اصطلاح «هنجارگریزی» را مطرح ساختند و مدّعی شدند که «آشنایی‌زدایی» در زبان شعر از طریق «هنجارگریزی»: یعنی عدول آگاهانه از زبان معیار و متعارف صورت می‌گیرد. پژوهش حاضر، سروده‌های دو شاعر معاصر عربی و فارسی یعنی خلیل مطران و سپهری را از نظرگاه نقد صورتگرایانه از منظر آشنایی‌زدایی و هنجارگریزی که براساس مکتب فرانسوی ویلمن است مورد بررسی و نقد قرار می‌دهد؛ و از آنرو که شاخصة اصلی شعر هر دو شاعر کاربستِ شگردهای یاد شده است، بررسی متن شعری این دو شاعر نشان از آن دارد که شعر سهراب؛ آب حیاتی در رگِ سنّت‌هاى تکرارى ادبیات بود و مبانى جدیدى براى علوم ادبى فارسی در پی داشت، امّا در مقایسه با سهراب، زبان شعری مطران، زبانی ورای زبان عادی و معمولی است، بلکه در کنار آشنایی‌زدایی از زبان مأنوس، جانب رسانگی را نیز رعایت کرده است، یعنی خواننده بعد از تأمل، معنی مکتوم را کشف می‌کند. در این جستار نگارندگان با روش توصیفی تحلیلی به پردازش داده‌ها می‌پردازند.