GABRİEL TARDE’IN DÜŞÜNCESİNDE ESKİ ÇİN KAVRAMLARI: “GELECEĞİN TARİHİNDEN ALINTILAR” ÖRNEĞİ - Gürhan Kırilen (Felsefe Dünyası)
Fransız düşünürü Gabriel Tarde, sosyolojiyi ontolojik ve bütüncül biryaklaşımla ve çoğunlukla metafizik yorumlarla açıklayan bir düşünür olarakgörülmektedir. Çağdaşı olan Durkheim’ın “sosyal olgu” anlayışına karşı çıkanTarde; bu kavramın metodolojik bir sorun oluşturduğunu ve Durkheim’ın “sosyal”teriminin “ilişkilerin değişkenliğine” yer bırakmadığını ileri sürmektedir.Ona göre sosyal ilişkilerde belirleyici olan kavramlar ‘değişim’, ‘karşıtlık’,‘benzeşme’ ve ‘adaptasyon’ gibi daha genel ve dinamik kavramlardır. Bu bakımdanyaşadığı çağda pek ilgi görmeyen bu düşünür saha çalışmaları yapan birsosyolog olmasının ötesinde bir metafizikçi olarak anılmaktadır. Onun metafizikgörüşleri, eserlerinde doğa olaylarından örnekler verdiği bölümlerde açıkçagörülebilmektedir. Çalışmalarında önemli bir yer tutan doğa tasvirleri, insanlarındünyası ile evren arasında, işleyişleri bakımından benzerlikler olduğuna dikkatçekmektedir. Tarde bu benzerlikleri ortaya koyarak ‘pozitif felsefenin’ vemodern anlayışın insan ve doğa arasında oluşturduğu ayrımı da reddeder görünmektedir.Doğal olgular yardımıyla ortaya koyduğu “karşıtlık” ve “uyum” gibikavramlarla, doğa ve toplum hayatı arasındaki bağları adeta yeniden kurmayaçalışmaktadır. Gabriel Tarde’ın bütüncül varlık anlayışı ile doğadaki “uyum”ve “karşıtlık” fikirleri Geleneksel Çin düşüncesinin en temel aksiyomları ilebu bakımdan benzerlikler arz etmektedir. Nitekim Gabriel Tarde, “GeleceğinTarihinden Alıntılar” adlı kısa öyküsünde bu benzerlikleri bir tür “doğu-batıkarşılaşması” ekseninde ortaya koymaktadır.