ارزیابی تناسب سرزمین برای کاشت صنوبر - حمیدرضا عباسی; فرهاد خاکساریان; رضا باقری; آزاده صالحی; فرهاد اسدی (مجله جنگل ایران)
مقدمه: با توجه به اجرای طرح استراحت جنگل‌های شمال کشور، تلاش‌ها برای افزایش تولید چوب در کشور با استفاده از درختان تندرشد مورد توجه قرار گرفته و تشویق مالکان اراضی برای کشت این درختان افزایش یافته است. صنوبرها به‌سبب ویژگی‌های بسیار ممتاز، همواره در میان تولیدکنندگان چوب جایگاه ویژه‌ای داشته‌اند. پرسش اساسی این است که کدام اراضی برای کاشت گونه‌های تندرشد مناسب و اقتصادی است. هدف از این تحقیق با استفاده از روش کمّی ارزیابی اراضی برای گیاهان خاص، منتج از روش فائو، نیازهای گونۀ صنوبر .(Populus nigra L.) به‌عنوان یکی از رایج‌ترین گونه‌های تندرشد کشور تهیه و ارزیابی شد.مواد و روش‌ها: حدود نیازهای ادافیکی و اقلیمی این گونه با استفاده از منابع کتابخانه‌ای موجود، نتایج موجود در آزمایشگاه خاک مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور و بازدیدهای میدانی (حفر خاک‌رخ) گردآوری و درجه‌بندی شد. درجه‌بندی کمّی ویژگی‌های اقلیمی و خاکی در پنج طبقۀ مناسب (S1)، تناسب متوسط (S2)، تناسب کم یا بحرانی (S3)، نامناسب نامشخص (N1) و نامناسب دائمی (N2) صورت گرفت. برای اعتبارسنجی نتایج، ارزیابی کمی تناسب اراضی برای صنوبرکاری در شش تیپ مهم خاک شامل قهوه‌ای جنگلی نوشهر، پدزولیک قهوه‌ای خاکستری با مواد آلی زیاد نوشهر، رگوسول آبرفتی چمستان، راندزین چمستان، پسدوگلی چالوس و کمبی‌سول آبرفتی کرج با روش پارامتریک (ریشۀ دوم) انجام گرفت.یافته‌ها: نتایج نشان داد که از نظر اقلیمی، صنوبر در مناطق مرطوب و نیمه‌مرطوب به‌صورت دیم کشت می‌شود و مناطق دارای بارندگی بین 1500 تا 1800 میلی‌متر مناسب‌ترین شرایط را برای رشد به‌صورت دیم فراهم می‌کنند. در مناطق نیمه‌خشک با بارندگی کمتر به‌طور معمول از طریق آبیاری، نیاز آبی برآورده می‌شود. صنوبر از نظر دمایی به‌طور معمول در آب‌وهوای معتدل رشد می‌کند و مناسب‌ترین میانگین دما برای رشد آن بین 16-11 درجۀ سانتی‌گراد است. مناسب‌ترین خاک‌ برای صنوبر، خاک دارای بافت سبک تا متوسط با ساختمان دانه‌ای یا مکعبی، با زهکشی مناسب تا سریع و نبود آب زیرزمینی زیاد با حضور کاتیون‌های کلسیم و منیزیم کافی است.نتیجه‌گیری: خاک‌هایی با زهکشی ناقص و بافت سنگین تا خیلی سنگین شرایط مناسبی برای رشد صنوبر فراهم نمی‌کنند. از نظر ارزیابی کمّی نیز خاک‌های آبرفتی رگوسول با بافت متوسط که حاصل رسوبگذاری رودخانه‌ها در مخروط‌افکنه‌هاست مناسب‌ترین محیط را برای کاشت صنوبر فراهم کرده‌اند.