بررسی مهار علف‌های هرز بر انتقال مجدد مواد پرورده، عملکرد و اجزاء عملکرد در کشت مخلوط ارقام گندم - عاطفه رضایی; احسان بیژن زاده; علی بهپوری; وحید براتی (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
چکیدهسابقه و هدف: گندم مهمترین گیاه زراعی روی زمین است که از زمان اهلی شدن تاکنون همواره از اهمیت خاصی برخوردار بوده و بیشترین سطح زیر کشت را در بین محصولات زراعی به خود اختصاص داده است. در میان عوامل کاهش‌ دهنده تولید گندم کشور، علف‌های‌هرز از اهمیت خاصی برخوردار بوده است و بر اساس مطالعات انجام شده میانگین خسارت علف‌های‌هرز مزارع گندم کشور 23درصد‌ می‌باشد. این تحقیق به منظور بررسی اثر مهار علف‌های‌هرز بر انتقال مجدد مواد پرورده، عملکرد و اجزای عملکرد در کشت مخلوط ارقام گندم و مقایسه آن با تک‌کشتی انجام شد.مواد و روش‌ها: به منظور بررسی مهار علف‌های‌هرز بر انتقال مجدد مواد پرورده، عملکرد و اجزای عملکرد در کشت مخلوط ارقام گندم، آزمایشی به صورت بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 98-1397 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل مهار علف‌های‌هرز در شش سطح در مراحل پنجه‌زنی، ساقه‌رفتن، غلاف‌رفتن، ظهور‌ سنبله، شاهد بدون علف‌هرز و دارای علف‌هرز بود که در تمام مراحل، مهار علف‌های‌هرز به صورت دستی انجام ‌شد و تیمارهای سیستم کشت شامل تک‌کشتی سیروان، تک‌کشتی ستاره و مخلوط سیروان و ستاره به صورت ردیفی به نسبت یک به یک بودند. نتایج و بحث: اثرات اصلی مهار علف‌های‌هرز و سیستم کشت بر انتقال مجدد مواد پرورده، درصد مشارکت مواد پرورده، زیست توده علف-های‌هرز، ارتفاع گیاه، وزن هزاردانه، تعداد سنبله در متر مربع و عملکرد دانه معنی‌دار بود. هم‌چنین مقدار انتقال مجدد مواد پرورده، کارآیی انتقال مجدد مواد پرورده و مشارکت مواد پرورده در اثر ساده مهار علف‌های‌هرز در مرحله پنجه‌زنی به ترتیب، 7/37، 2/57 و 8/5 درصد افزایش نسبت به شاهد بدون علف‌هرز داشت که این صفات در کشت مخلوط به ترتیب 7/29، 6/6 و 2/18 درصد نسبت به تک‌کشتی سیروان افزایش داشته است. زیست توده علف‌های‌هرز در کشت مخلوط نسبت به تک‌کشتی ستاره و سیروان به‌ترتیب 6/29 و 25/21 درصد کاهش داشت. هم‌چنین بیشترین عملکرد دانه در کشت مخلوط حاصل شد که نسبت به تک‌کشتی ستاره و سیراوان به‌ترتیب 8/22 و 2/11درصد افزایش داشت.مهار علف‌های‌هرز در مرحله پنجه‌زنی باعث کاهش 9/11 درصدی عملکرد دانه شد که کمترین کاهش عملکرد گندم مربوط به تیمار مهار علف‌های‌هرز در مرحله پنجه‌زنی نسبت به سایر تیمارهای مهار علف‌هرز بود و به همین دلیل نیز می‌تواند بهترین زمان برای مهار علف-های‌هرز در نظر گرفته شود.نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که کشت مخلوط ارقام گندم می‌تواند در مهار و رقابت با علف‌های‌هرز موفق تراز تک‌کشتی عمل کند به نحوی که زیست‌توده علف‌های‌هرز در کشت مخلوط کاهش بیشتری را نشان داده و این می‌تواند بدلیل سایه‌اندازی بیشتر روی علف‌های‌هرز در کشت مخلوط باشد. نتایج انتقال مجدد مواد پرورده نشان داد که رقم پاکوتاه ستاره از سیستم انتقال مواد پرورده کارآمدتری در مقابله با علف-های‌هرز برخوردار بود و رقم پابلندی مثل سیروان با مهار بهتر علف‌های‌هرز، برای پر نمودن دانه‌های خود کمتر به ذخایر ساقه نیاز داشت. هم‌چنین بیشترین عملکرد دانه در کشت مخلوط نسبت به تک‌کشتی ارقام حاصل شد و کشت مخلوط می‌تواند به عنوان یک راهکار مناسب جهت استفاده بهینه از عوامل محیطی برای ایجاد پایداری در تولید باشد.